กลากเกลื้อน ต่างกันยังไง? รักษาแบบไหนหาย

กลากเกลื้อน คืออะไร?

“กลากเกลื้อน” ไม่ใช่โรคเดียว แต่เป็นคำเรียกรวมของโรคผิวหนังจากเชื้อรา 2 ชนิดที่คนไทยมักพูดคู่กัน ทั้งที่จริงแล้วเป็นเชื้อราคนละกลุ่ม คนละกลไก และรักษาต่างกัน

กลาก (Ringworm / Tinea)

เกิดจากเชื้อรากลุ่มเดอร์มาโตไฟต์ (dermatophyte) ที่กินเคราติน (keratin) บนผิวหนัง เส้นผม และเล็บเป็นอาหาร ทำให้เกิดผื่นวงแดงคันที่ลามออกเป็นวงกลมคล้ายแหวน จึงถูกเรียกว่า “ringworm” ในภาษาอังกฤษ ทั้งที่ไม่เกี่ยวข้องกับหนอนพยาธิใด ๆ

เกลื้อน (Tinea Versicolor / Pityriasis Versicolor)

เกิดจากเชื้อรายีสต์Malassezia ซึ่งเป็นเชื้อประจำถิ่นที่อาศัยอยู่บนผิวหนังคนปกติอยู่แล้ว แต่เมื่อเจริญเติบโตมากเกินไป (จากความร้อน เหงื่อ หรือผิวมัน) จะทำให้เกิดผื่นด่างสีผิดปกติ ไม่นูน และไม่ค่อยคัน

กลากกับเกลื้อน ต่างกันอย่างไร?

แม้ชื่อจะพ้องเสียงกัน แต่กลากกับเกลื้อนแยกออกจากกันได้ชัดเจนถ้าดูจากลักษณะผื่น สี อาการคัน และตำแหน่งที่ขึ้น ดังตารางสรุปนี้:

อาการกลาก เป็นยังไง?

อาการกลากเริ่มจากผื่นแดงเล็ก ๆ แล้วค่อย ๆ ขยายวงกว้างออกด้านนอก โดยมีลักษณะเฉพาะดังนี้:

• วงแหวนขอบชัด — ขอบนูนแดงแดง ตรงกลางอาจจางลงจนดูเหมือนผิวเกือบปกติ
• คันมาก โดยเฉพาะบริเวณขอบผื่นที่กำลังขยาย
• ลามออกด้านนอกเรื่อย ๆ ถ้าไม่รักษา วงจะใหญ่ขึ้นเป็นเซนติเมตรภายในไม่กี่สัปดาห์
• พบบ่อยที่ ขาหนีบ (สังคัง), หนังศีรษะ, ฝ่าเท้า/ซอกนิ้วเท้า (โรคน้ำกัดเท้า/tinea pedis) และ เล็บ
• ถ้าเกาบ่อย อาจเกิดผิวหนังอักเสบซ้อน หรือติดเชื้อแบคทีเรียตามมา

อาการเกลื้อน เป็นยังไง?

เกลื้อนมักถูกสังเกตเห็นตอนผิวไม่เรียบสม่ำเสมอ โดยเฉพาะหลังโดนแดด เพราะบริเวณที่เป็นเชื้อราจะไม่ดำเท่าผิวรอบข้าง:

• ปื้นด่างสีไม่สม่ำเสมอ — อาจเป็นสีขาว น้ำตาลอ่อน หรือชมพู ขึ้นอยู่กับสีผิวเดิมและการโดนแดด
• ผิวเรียบ ไม่นูน ต่างจากกลากที่ขอบจะนูนชัดเจน
• แทบไม่คัน หรือคันเล็กน้อยเวลาเหงื่อออกมาก
• พบบ่อยที่ หน้าอก หลัง ไหล่ คอ — บริเวณที่มีต่อมไขมันเยอะ
• เป็นซ้ำง่ายในหน้าร้อนหรือช่วงที่เหงื่อออกมาก และรอยด่างอาจใช้เวลาหลายเดือนกว่าสีผิวจะกลับมาสม่ำเสมอหลังรักษาหาย

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เชื้อราขึ้นง่าย

ปัจจัยที่ทำให้เชื้อรากลากและเกลื้อนเจริญเติบโตง่ายมีจุดร่วมกันหลายอย่าง:

• อากาศร้อนชื้น — เชื้อราเติบโตดีในสภาพอากาศแบบไทย
• เหงื่อออกมาก โดยเฉพาะคนที่ออกกำลังกายหนักหรือทำงานกลางแจ้ง
• ใส่เสื้อผ้ารัดแน่น ระบายอากาศไม่ดี ทำให้ผิวอับชื้น
• ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ เช่น เบาหวานคุมไม่ดี หรือกินยากดภูมิ
• ผิวมัน — เกลื้อนพบบ่อยในคนผิวมันเพราะ Malassezia ชอบกินไขมันเป็นอาหาร
• สัมผัสใกล้ชิดกับคน สัตว์เลี้ยง หรือใช้ของร่วมกัน เช่น ผ้าเช็ดตัว หวี รองเท้า (เสี่ยงติดกลากมากกว่าเกลื้อน)

เชื้อราที่เล็บ ต่างจากกลากผิวหนังยังไง?

เชื้อราที่เล็บ (onychomycosis) เป็นกลากชนิดหนึ่งที่เกิดจากเชื้อเดอร์มาโตไฟต์กลุ่มเดียวกัน แต่ต่างจากกลากที่ผิวหนังตรงที่รักษายากกว่ามาก

ทำไมเชื้อราที่เล็บถึงรักษายากกว่า?

เพราะเชื้อราฝังตัวอยู่ใต้แผ่นเล็บที่แข็งและหนา ยาทาซึมผ่านไม่ถึงตัวเชื้อ ต่างจากผิวหนังที่ยาทาซึมเข้าถึงชั้นที่มีเชื้อได้โดยตรง

อาการเชื้อราที่เล็บ (รวมเชื้อราที่เล็บเท้า)

• เล็บหนาขึ้น เปราะ แตกง่าย
• สีเล็บเปลี่ยนเป็นเหลือง ขาวขุ่น หรือน้ำตาล
• เล็บแยกตัวออกจากผิวหนังใต้เล็บ
• พบบ่อยที่ เล็บเท้า มากกว่าเล็บมือ เพราะอยู่ในรองเท้าที่อับชื้นนานกว่า

รายละเอียดวิธีรักษาทายา vs กินยาสำหรับเชื้อราที่เล็บ อ่านต่อในหัวข้อถัดไป

ยาทาเชื้อรา ใช้เมื่อไหร่ถึงพอ?

ยาทาเชื้อรา เป็นการรักษาหลักสำหรับกลากและเกลื้อนที่ เป็นแค่ที่ผิวหนัง บริเวณจำกัด และยังไม่ลามมาก

ยาทากลุ่มไหนใช้ได้ผล

• Ketoconazole — ออกฤทธิ์กว้าง ใช้ได้ทั้งกลากและเกลื้อน เช่น Nizoral Cream
• Clotrimazole — ใช้ได้ผลดีกับกลากทั่วไป เช่น Canesten Cream
• Terbinafine — เห็นผลเร็วกับกลากที่ผิวหนัง มักใช้ระยะสั้นกว่า

วิธีใช้ให้ได้ผล

• ทาบาง ๆ ให้คลุมเลยขอบผื่นออกไปประมาณ 1-2 ซม.
• ทาต่อเนื่องวันละ 1-2 ครั้ง นาน 2-4 สัปดาห์ แม้ผื่นจะดูจางลงแล้วก็ตาม — หยุดเร็วเกินไปทำให้เชื้อกลับมาซ้ำ
• เกลื้อนอาจต้องทาต่อเนื่องนานกว่า และรอยด่างสีจะค่อย ๆ จางหลังเชื้อหายแล้ว

ทายาเมื่อไหร่ถึง “พอ”?

ยาทาเพียงพอเมื่อ: ผื่นจำกัดบริเวณ (ไม่กี่จุด ไม่ใหญ่มาก), ไม่ใช่ที่เล็บหรือหนังศีรษะ, และไม่ได้เป็นซ้ำบ่อย ถ้าตรงเงื่อนไขนี้ ทายาต่อเนื่องตามคำแนะนำมักหายได้โดยไม่ต้องกินยา

เมื่อไหร่ต้องกินยาฆ่าเชื้อรา ไม่ใช่แค่ทา?

บางกรณี ทายาอย่างเดียวไม่พอ ต้องใช้ยาฆ่าเชื้อราชนิดกินร่วมด้วย เช่น Itraconazole — Itraconazole (Spornar 100)

สัญญาณที่บ่งบอกว่าต้องกินยา

• เป็นที่เล็บ — ยาทาซึมเข้าเล็บไม่พอ เกือบทุกเคสต้องกินยา
• ลุกลามเป็นบริเวณกว้าง หรือขึ้นหลายจุดทั่วตัว
• เป็นที่หนังศีรษะ — ยาทาเข้าไม่ถึงรูขุมขนที่เชื้อซ่อนอยู่
• ทายาต่อเนื่องครบ 2 สัปดาห์แล้วไม่ดีขึ้น หรือลามต่อ
• เป็นซ้ำบ่อย ภายในไม่กี่เดือนหลังหายจากการทายา
• ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ เช่น เบาหวาน หรือกินยากดภูมิ ทำให้เชื้อรุนแรงกว่าปกติ

ระยะเวลากินยาโดยประมาณ

เชื้อราที่ผิวหนังลุกลาม มักกินยาสั้นกว่าเชื้อราที่เล็บมาก — เชื้อราที่เล็บมือ ใช้เวลานานหลายสัปดาห์ ส่วนเชื้อราที่เล็บเท้าซึ่งเล็บงอกช้ากว่า มักต้องกินยานานกว่าเล็บมือ โดยแพทย์หรือเภสัชกรจะเป็นผู้กำหนดระยะเวลาที่เหมาะสมตามความรุนแรงของแต่ละคน

ยากินกลุ่มนี้ควรใช้ภายใต้คำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคตับหรือกินยาประจำตัวอื่น ๆ ควรแจ้งก่อนเริ่มใช้

เชื้อราในร่มผ้า ป้องกันยังไง?

เชื้อราในร่มผ้า หมายถึงกลากที่ขึ้นบริเวณที่อับชื้นใต้เสื้อผ้า เช่น ขาหนีบ ใต้ราวนม ซอกพับต่าง ๆ ซึ่งเป็นจุดที่เหงื่อระบายออกยาก

• เลือกเสื้อผ้าระบายอากาศ — ผ้าฝ้ายหรือผ้าที่ซับเหงื่อดี หลีกเลี่ยงใยสังเคราะห์รัดแน่น
• เปลี่ยนชุดชั้นในทุกวัน และเปลี่ยนทันทีหลังเหงื่อออกมาก เช่น หลังออกกำลังกาย
• เช็ดตัวให้แห้งสนิท ก่อนใส่เสื้อผ้า โดยเฉพาะซอกพับและขาหนีบ
• ไม่ใช้ผ้าเช็ดตัวร่วมกับคนอื่น และซักผ้าเช็ดตัว/เสื้อผ้าด้วยน้ำอุ่นเป็นประจำ
• หลีกเลี่ยงเสื้อผ้ารัดแน่นเป็นเวลานาน โดยเฉพาะช่วงอากาศร้อน

ป้องกันกลากเกลื้อนไม่ให้กลับมาเป็นซ้ำ

• ทายาให้ครบคอร์ส แม้ผื่นจะจางแล้วก็ตาม — เชื้อที่เหลืออยู่คือสาเหตุหลักของการเป็นซ้ำ
• รักษาผิวให้แห้ง โดยเฉพาะจุดอับชื้น เช่น ซอกนิ้วเท้า ขาหนีบ
• ไม่ใช้ของส่วนตัวร่วมกับผู้อื่น เช่น หวี รองเท้า ผ้าเช็ดตัว ถุงเท้า
• ซักเสื้อผ้าที่สัมผัสผื่น ด้วยน้ำร้อนหรือผสมน้ำยาฆ่าเชื้อ
• ควบคุมโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ที่ทำให้ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ
• สังเกตสัตว์เลี้ยง — ถ้ามีขนร่วงเป็นหย่อมหรือผิวหนังผิดปกติ ควรพาไปตรวจ เพราะกลากติดจากสัตว์ได้
• หากเคยเป็นเกลื้อนบ่อย อาจพิจารณาทายาป้องกันเป็นครั้งคราวในช่วงหน้าร้อนตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร