Amoxicillin (อะม็อกซีซิลลิน)

Amoxicillin เป็นยาปฏิชีวนะ (ยาฆ่าเชื้อแบคทีเรีย) ในกลุ่ม Penicillin ออกฤทธิ์โดยการยับยั้งการสร้างผนังเซลล์ของแบคทีเรีย ทำให้แบคทีเรียไม่สามารถเจริญเติบโตและแบ่งตัวได้จนตายไปในที่สุด

สิ่งที่ต้องเข้าใจคือ Amoxicillin เป็น "ยาฆ่าเชื้อแบคทีเรีย" ไม่ใช่ "ยาแก้อักเสบ" ในความหมายของยาแก้ปวดลดอักเสบ (NSAIDs) แต่คนไทยหลายคนเรียกยาปฏิชีวนะว่า "ยาแก้อักเสบ" จนเป็นที่เข้าใจกันทั่วไป ยานี้ใช้ได้ผลเฉพาะการติดเชื้อแบคทีเรียเท่านั้น ไม่มีผลต่อเชื้อไวรัส (เช่น หวัดธรรมดา ไข้หวัดใหญ่)

Amoxicillin เป็นยาฆ่าเชื้อที่ครอบคลุมเชื้อได้กว้าง ใช้รักษาการติดเชื้อแบคทีเรียได้หลายระบบ

🫁 ทางเดินหายใจ — ไซนัสอักเสบจากแบคทีเรีย / คออักเสบจากเชื้อสเตร็ป / หลอดลมอักเสบจากแบคทีเรีย / หูชั้นกลางอักเสบ / ปอดอักเสบ (บางกรณี)

🦷 ช่องปากและฟัน — ฝีที่ฟัน การติดเชื้อหลังถอนฟัน เหงือกอักเสบจากแบคทีเรีย

💧 ทางเดินปัสสาวะ — การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะบางชนิด (กระเพาะปัสสาวะอักเสบ)

🩹 ผิวหนังและเนื้อเยื่ออ่อน — แผลติดเชื้อ ฝีหนอง แผลกัดจากสัตว์ (เมื่อใช้ร่วมกับ Clavulanic Acid)

🤢 ระบบทางเดินอาหาร — การติดเชื้อ H. pylori ในกระเพาะอาหาร (ใช้ร่วมกับยาอื่น เช่น ยากลุ่ม PPI สำหรับรักษากรดไหลย้อนและแผลในกระเพาะ)

ทั้งสองมีตัวยาหลักเป็น Amoxicillin เหมือนกัน แต่มีสูตรต่างกัน

AMK — Amoxicillin เดี่ยว — เป็น Amoxicillin ล้วนๆ ใช้รักษาการติดเชื้อทั่วไปที่เชื้อยังไม่ดื้อยา เช่น คออักเสบจากเชื้อสเตร็ป ไซนัสอักเสบ หูชั้นกลางอักเสบ การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะบางชนิด ราคาเข้าถึงได้

Augmentin — Amoxicillin + Clavulanic Acid — มีกรดคลาวูลานิกเพิ่มเข้ามา ซึ่งทำหน้าที่ยับยั้งเอนไซม์ Beta-lactamase ที่แบคทีเรียบางชนิดผลิตขึ้นมาเพื่อทำลายยา ทำให้ Augmentin สามารถฆ่าเชื้อดื้อยาได้ดีกว่า Amoxicillin เดี่ยว เหมาะกับการติดเชื้อที่รุนแรงกว่า เชื้อดื้อยา หรือแผลกัดจากสัตว์

สรุปง่ายๆ: การติดเชื้อทั่วไป → AMK ก็เพียงพอ / การติดเชื้อรุนแรงกว่าหรือสงสัยเชื้อดื้อ → Augmentin

💊 วิธีทาน — ทานวันละ 3 ครั้ง (ทุก 8 ชั่วโมง) เช่น เช้า กลางวัน ก่อนนอน เพื่อให้ระดับยาในเลือดสม่ำเสมอ / ทานพร้อมอาหารหรือไม่ก็ได้ แต่ทานพร้อมอาหารช่วยลดอาการคลื่นไส้ / สำหรับ Augmentin แนะนำทานตอนเริ่มมื้ออาหารเพื่อลดอาการท้องเสีย

📅 ระยะเวลา — โดยทั่วไป 5-7 วัน หรือตามที่เภสัชกรสั่ง ขึ้นอยู่กับชนิดและความรุนแรงของการติดเชื้อ

⚠️ สิ่งสำคัญที่สุด — ทานยาให้ครบคอร์สเสมอ แม้จะรู้สึกดีขึ้นภายใน 2-3 วันก็ไม่ควรหยุดยาเอง เพราะเชื้อที่เหลืออาจดื้อยาและกลับมาเป็นซ้ำ ปัญหาเชื้อดื้อยาปฏิชีวนะเป็นวิกฤตสุขภาพระดับโลก การทานยาให้ครบคือสิ่งที่ทุกคนช่วยได้

🚫 ข้อห้ามเด็ดขาด — ผู้ที่แพ้ยากลุ่ม Penicillin ห้ามใช้โดยเด็ดขาด อาการแพ้ได้แก่ ผื่นลมพิษ หน้าบวม ปากบวม หายใจลำบาก หากเคยแพ้ยากลุ่มนี้ต้องแจ้งเภสัชกรทุกครั้ง

ข้อควรระวัง — ผู้ที่มีโรคไตอาจต้องปรับขนาดยา / ยา Amoxicillin อาจลดประสิทธิภาพของ ยาคุมกำเนิด บางชนิด ควรใช้การป้องกันเสริมระหว่างทานยา / แจ้งเภสัชกรเกี่ยวกับยาอื่นที่ทานอยู่ เพราะ Amoxicillin อาจมีปฏิกิริยากับยาบางชนิด

Amoxicillin เป็นยาที่มีความปลอดภัยสูง แต่อาจมีผลข้างเคียงบ้าง

ผลข้างเคียงที่พบบ่อย — ท้องเสีย (พบได้บ่อยกว่าในสูตร Augmentin เพราะกรดคลาวูลานิกระคายเคืองลำไส้) / คลื่นไส้ อาเจียน / ผื่นผิวหนัง (ไม่ใช่อาการแพ้ทุกกรณี บางครั้งเป็นผื่นจากยาที่ไม่อันตราย)

อาการแพ้ยาที่ต้องหยุดยาทันที — ลมพิษ ผิวหนังบวม / หน้าบวม ปากบวม ลิ้นบวม / หายใจลำบาก แน่นหน้าอก / หากมีอาการเหล่านี้ หยุดยาทันทีและไปพบแพทย์หรือห้องฉุกเฉิน

คนไทยมักเรียกยาปฏิชีวนะว่า "ยาแก้อักเสบ" จนสับสนกันบ่อยมาก ทั้งๆ ที่เป็นยาคนละประเภท

ยาฆ่าเชื้อ / ยาปฏิชีวนะ (Antibiotic) — เช่น Amoxicillin, Ciprofloxacin ออกฤทธิ์ฆ่าหรือยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อแบคทีเรีย ใช้เฉพาะเมื่อมีการติดเชื้อแบคทีเรียจริง ไม่มีผลต่อเชื้อไวรัส

ยาแก้อักเสบ / ยาต้านการอักเสบ (Anti-inflammatory) — เช่น Ibuprofen, Naproxen (กลุ่ม NSAIDs) ออกฤทธิ์ลดการอักเสบ ลดปวด ลดบวม ลดไข้ ใช้ได้ทั้งการอักเสบจากเชื้อและไม่ใช่เชื้อ ดูเพิ่มเติมได้ที่หมวด ยาแก้ปวด

ทำไมถึงสับสน? — เพราะเมื่อติดเชื้อแบคทีเรีย ร่างกายจะอักเสบ (ปวด บวม แดง ร้อน) พอทานยาปฏิชีวนะฆ่าเชื้อ อาการอักเสบก็หายตาม คนจึงเรียกว่า "ยาแก้อักเสบ" แต่จริงๆ แล้วยาฆ่าเชื้อ ไม่ได้แก้อาการอักเสบโดยตรง

Amoxicillin ไม่ใช่ยาครอบจักรวาล ไม่ควรใช้ในกรณีเหล่านี้

❌ หวัดธรรมดา ไข้หวัดใหญ่ — เกิดจากไวรัส ยาปฏิชีวนะไม่มีผล

❌ เจ็บคอทั่วไป — เจ็บคอส่วนใหญ่เกิดจากไวรัส ไม่ใช่แบคทีเรีย ไม่ควรทานยาฆ่าเชื้อเองโดยไม่ได้รับการวินิจฉัย

❌ ไอเรื้อรังที่ไม่ได้เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย — ไอจากภูมิแพ้ หอบหืด กรดไหลย้อน ไม่ต้องใช้ยาฆ่าเชื้อ

❌ การป้องกัน "เผื่อ" ติดเชื้อ — ไม่ควรทานยาปฏิชีวนะเพื่อป้องกันโดยไม่มีข้อบ่งชี้ เพราะเพิ่มความเสี่ยงเชื้อดื้อยา

การใช้ยาปฏิชีวนะอย่างพร่ำเพรื่อเป็นสาเหตุสำคัญของปัญหาเชื้อดื้อยา ซึ่งเป็นวิกฤตสุขภาพระดับโลก ควรปรึกษาเภสัชกรก่อนใช้ยาเสมอ

สามารถใช้ร่วมกับยาหลายชนิดได้ แต่มีบางอย่างที่ต้องระวัง

✅ ใช้ร่วมได้ — ยาพาราเซตามอล ยาลดไข้ ยาแก้แพ้ ยาลดกรด (เช่น Omeprazole)

⚠️ ต้องระวัง — ยาคุมกำเนิด (อาจลดประสิทธิภาพ ใช้การป้องกันเสริม) / ยาเมโธเทรกเซต (Methotrexate) — Amoxicillin อาจเพิ่มระดับยานี้ / ยาป้องกันลิ่มเลือด Warfarin — อาจต้องตรวจค่า INR บ่อยขึ้น

แจ้งเภสัชกรเกี่ยวกับยาทุกชนิดที่ทานอยู่ก่อนเริ่มยา Amoxicillin เสมอ

ปัญหาเชื้อดื้อยาปฏิชีวนะ (Antibiotic Resistance) เป็นวิกฤตสุขภาพระดับโลก การใช้ยาปฏิชีวนะอย่างไม่ถูกต้องเป็นสาเหตุหลัก

🔬 ทำไมเชื้อถึงดื้อยา? — เมื่อทานยาไม่ครบคอร์ส เชื้อบางส่วนที่แข็งแรงกว่าจะรอดชีวิตและแบ่งตัว ลูกหลานของเชื้อเหล่านี้จะดื้อต่อยาตัวนั้น / การทานยาปฏิชีวนะเมื่อไม่จำเป็น (เช่น ทานยาฆ่าเชื้อตอนเป็นหวัดจากไวรัส) ก็เพิ่มโอกาสดื้อยา

สิ่งที่ทุกคนช่วยได้ — ทานยาให้ครบตามที่เภสัชกรสั่ง ไม่หยุดเอง / ไม่ซื้อยาปฏิชีวนะทานเองโดยไม่ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ / ไม่แบ่งยาปฏิชีวนะให้คนอื่น / ไม่ใช้ยาเก่าที่เหลือจากครั้งก่อน