ยาทาปฏิชีวนะ

ยาทาปฏิชีวนะเหมาะกับแผลที่มีสัญญาณติดเชื้อแบคทีเรียที่ผิวหนังชั้นตื้น เช่น แผลมีหนอง แผลบวมแดงร้อนเฉพาะจุด ตุ่มหนองอักเสบ หรือรอยขีดข่วนที่เริ่มมีน้ำเหลืองข้น ใช้ทาเฉพาะบริเวณแผลเพื่อฆ่าเชื้อแบคทีเรียตรงจุด ช่วยลดโอกาสลุกลามและให้แผลสมานตัวเร็วขึ้น เหมาะกับการดูแลตัวเองที่บ้านสำหรับแผลขนาดเล็กที่ยังไม่รุนแรง

ไม่เหมาะกับแผลสด แผลลึก แผลไฟไหม้น้ำร้อนลวกรุนแรง หรือบาดแผลที่มีเลือดออกมาก ซึ่งควรได้รับการดูแลจากแพทย์โดยตรง เพราะยาทาเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอต่อการรักษาแผลลักษณะนี้

สัญญาณที่บ่งบอกว่าแผลติดเชื้อและอาจต้องใช้ยาทาปฏิชีวนะ ได้แก่ แผลมีหนองสีเหลืองหรือเขียว มีกลิ่นผิดปกติ บวมแดงร้อนรอบแผลมากขึ้นเรื่อยๆ หรือมีสะเก็ดสีเหลืองคล้ายน้ำผึ้งแห้งกรังแบบที่พบในโรคพุพอง (impetigo) รวมถึงแผลถลอกที่เริ่มมีน้ำเหลืองข้นและไม่แห้งสนิทตามเวลาปกติ

หากแผลมีอาการเหล่านี้ร่วมกับไข้ หนาวสั่น หรือบวมแดงลามเป็นวงกว้างอย่างรวดเร็ว นั่นอาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้อที่ลึกกว่าผิวหนังชั้นตื้น ควรพบแพทย์แทนการทายาเพียงอย่างเดียว เพราะแพทย์อาจพิจารณาให้ยากินปฏิชีวนะร่วมด้วยในกรณีติดเชื้อรุนแรง

ครีมและขี้ผึ้งมีตัวยาฆ่าเชื้อเหมือนกัน แต่เนื้อสัมผัสและการซึมต่างกัน ครีมเนื้อบางเบา ซึมไว เหมาะกับแผลผิวแห้งหรือบริเวณที่มีขน เช่น Fucidin Cream ส่วนขี้ผึ้งเนื้อมันกว่า เคลือบผิวได้นานกว่า เหมาะกับแผลที่ต้องการการปกป้องนาน เช่น Fucidin Ointment หรือ Bactex Ointment

มุมเภสัชกร: ถ้าแผลแห้ง ตกสะเก็ด เลือกครีม ซึมไว ไม่เหนอะหนะ ถ้าแผลอยู่บริเวณที่เสียดสีบ่อยหรือต้องการฟิล์มปกป้องนานขึ้น เลือกขี้ผึ้งจะช่วยลดการเสียดสีและคงตัวยาไว้ที่แผลได้นานกว่า ไม่มีสูตรไหนดีกว่ากันเสมอไป ขึ้นอยู่กับตำแหน่งและลักษณะแผลของแต่ละคน

ยาทาปฏิชีวนะสูตรผสมสเตียรอยด์ เช่น Fucidin H Cream มีสารต้านการอักเสบชนิดอ่อนผสมอยู่ ช่วยลดอาการบวมแดงคันที่มักมาพร้อมการอักเสบของผิวหนัง ส่วนสูตรธรรมดาอย่าง Fucidin Cream มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อแบคทีเรียอย่างเดียว

มุมเภสัชกร: ถ้าแผลมีแค่หนองหรือรอยติดเชื้อธรรมดา ไม่จำเป็นต้องใช้สูตรผสมสเตียรอยด์ แต่ถ้ามีผื่นแดง คันร่วมด้วยจากการอักเสบ สูตรผสมช่วยได้ดีกว่า ทั้งนี้ควรใช้สูตรผสมสเตียรอยด์ในระยะสั้นเท่านั้น (ไม่เกิน 7-14 วัน) และเลี่ยงใช้บริเวณกว้างหรือต่อเนื่องนานโดยไม่ปรึกษาแพทย์ การใช้สเตียรอยด์นานเกินไปอาจทำให้ผิวบางลงหรือปิดบังอาการติดเชื้อที่แท้จริงได้ หากผื่นแดงคันเป็นจากผิวหนังอักเสบเรื้อรังโดยไม่มีการติดเชื้อร่วม ควรดูแลตามแนวทางนั้นแทน

โดยทั่วไปยาทาปฏิชีวนะใช้ทาบางๆ บริเวณแผลวันละ 2-3 ครั้ง ต่อเนื่อง 7-14 วัน ขึ้นกับความรุนแรงของแผลและคำแนะนำของเภสัชกร ควรทาให้ครบตามระยะเวลาแม้อาการจะดีขึ้นก่อนครบคอร์ส เพื่อลดโอกาสเชื้อดื้อยาและป้องกันแผลกลับมาติดเชื้อซ้ำ

หากทาครบ 7 วันแล้วแผลยังไม่ดีขึ้น มีหนองเพิ่มขึ้น หรือบวมแดงลามมากกว่าเดิม ควรหยุดใช้และปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์เพื่อประเมินใหม่ ไม่ควรซื้อยาทาปฏิชีวนะมาใช้เก็บไว้ทาซ้ำเองในครั้งต่อไปโดยไม่ตรวจดูอาการก่อน

ยาทาปฏิชีวนะ (Topical Antibiotics) ออกฤทธิ์ฆ่าหรือยับยั้งเฉพาะเชื้อแบคทีเรียเท่านั้น ต่างจาก "ยาฆ่าเชื้อทั่วไป" หรือน้ำยาฆ่าเชื้อ (antiseptic) เช่น povidone-iodine หรือแอลกอฮอล์ ที่ออกฤทธิ์กว้างกว่าครอบคลุมทั้งแบคทีเรีย เชื้อรา และไวรัสบางชนิด แต่มักมีฤทธิ์อ่อนกว่าและระคายเคืองผิวได้ง่ายกว่าเมื่อใช้บนแผลเปิด

ในทางปฏิบัติ น้ำยาฆ่าเชื้อเหมาะสำหรับทำความสะอาดแผลเบื้องต้น ส่วนยาทาปฏิชีวนะเหมาะสำหรับแผลที่มีสัญญาณติดเชื้อแบคทีเรียชัดเจนแล้ว ทั้งสองอย่างสามารถใช้ร่วมกันได้ตามลำดับขั้นตอน ทำความสะอาดก่อน แล้วจึงทายาทาปฏิชีวนะ ไม่ควรใช้น้ำยาฆ่าเชื้อทดแทนยาทาปฏิชีวนะเมื่อแผลติดเชื้อชัดเจนแล้ว เพราะฤทธิ์ฆ่าเชื้อแบคทีเรียไม่แรงพอ

เกิดขึ้นได้ หากใช้ยาทาปฏิชีวนะพร่ำเพรื่อ ใช้ต่อเนื่องนานเกินคำแนะนำ หรือหยุดใช้ก่อนครบคอร์สแล้วเริ่มใหม่ซ้ำๆ เชื้อแบคทีเรียบนผิวหนังอาจปรับตัวจนดื้อต่อยาตัวนั้น ทำให้ครั้งต่อไปยาได้ผลน้อยลงหรือไม่ได้ผลเลย

เพื่อลดความเสี่ยงเชื้อดื้อยา ควรใช้เฉพาะเมื่อมีสัญญาณติดเชื้อจริง ทาตามระยะเวลาที่แนะนำอย่างเคร่งครัด ไม่ใช้ต่อเนื่องเกิน 2 สัปดาห์โดยไม่ปรึกษาแพทย์ และไม่ใช้ยาทาปฏิชีวนะชนิดเดิมซ้ำๆ ในทุกครั้งที่มีแผล หากพบว่าแผลเดิมไม่ตอบสนองต่อยาที่เคยใช้ได้ผล ควรปรึกษาเภสัชกรเพื่อพิจารณาเปลี่ยนแนวทางรักษา