ยาแก้แพ้

ยาแก้แพ้แบ่งเป็น 2 กลุ่มใหญ่ตามยุคของตัวยา คือ เจน 1 (First-generation) และเจน 2 (Second-generation)

• เจน 1 เช่น คลอเฟนิรามีน (Histatab) ออกฤทธิ์เร็ว ราคาประหยัด แต่ผ่านเข้าสมองได้มาก จึงทำให้ง่วงและปากแห้งง่าย
• เจน 2 เช่น เซทิริซีน ลอราทาดีน เฟกโซเฟนาดีน และบิลาสทีน ผ่านเข้าสมองน้อยกว่า จึงง่วงน้อยหรือไม่ง่วงเลย และออกฤทธิ์ได้นานกว่า

เจน 2 จึงเหมาะกับการใช้ต่อเนื่องระหว่างวันทำงาน ส่วนเจน 1 เหมาะกับตอนกลางคืนหรือเวลาที่อาการรุนแรงจนต้องการง่วงช่วยให้หลับ

เซทิริซีนและลีโวเซทิริซีนเป็นยาแก้แพ้เจน 2 ที่ใกล้เคียงกันมาก เพราะลีโวเซทิริซีนคือ active isomer ของเซทิริซีน

• เซทิริซีน — มีจำหน่ายในชื่อ Cettec, Cetrizin และ Zyrtec ออกฤทธิ์ดี แต่บางคนอาจรู้สึกง่วงเล็กน้อยกว่าตัวอื่นในกลุ่มเจน 2
• ลีโวเซทิริซีน — มีจำหน่ายในชื่อ Xyzal และ Levocet ใช้ขนาดยาต่ำกว่าเซทิริซีนแต่ให้ผลใกล้เคียงกัน

สำหรับรายละเอียดเชิงลึกของเซทิริซีนเพียงตัวเดียว ดูเพิ่มเติมได้ที่ collection เซทิริซีน

เดสลอราทาดีนคือสารออกฤทธิ์หลัก (active metabolite) ที่ร่างกายเปลี่ยนมาจากลอราทาดีน ทั้งคู่จึงมีกลไกและผลใกล้เคียงกันมาก

• ลอราทาดีน — มีจำหน่ายในชื่อ Z-Deen และ Alerest ไม่ง่วงในคนส่วนใหญ่ ออกฤทธิ์ได้นาน 24 ชั่วโมง
• เดสลอราทาดีน — มีจำหน่ายในชื่อ Aerius ออกฤทธิ์เร็วกว่าเล็กน้อยและบางการศึกษาชี้ว่าช่วยลดคัดจมูกได้ดีกว่า

ทั้งสองตัวจัดเป็นยาแก้แพ้ไม่ง่วง เหมาะกับคนที่ต้องทำงานหรือขับรถระหว่างวัน เลือกตามความสะดวกและราคามากกว่าประสิทธิภาพที่ต่างกันมาก

เฟกโซเฟนาดีนและบิลาสทีนจัดเป็นยาแก้แพ้เจน 2 ที่ไม่ง่วงที่สุดในกลุ่ม เพราะแทบไม่ผ่านเข้าสมองเลย

• เฟกโซเฟนาดีน — มีจำหน่ายในชื่อ Fenafex และ Telfast ควรกินตอนท้องว่าง หลีกเลี่ยงน้ำผลไม้ที่มีฤทธิ์ลดการดูดซึมยา
• บิลาสทีน — มีจำหน่ายในชื่อ Bilaxten กินพร้อมอาหารได้สะดวกกว่า และมีข้อมูลเรื่องไม่ง่วงที่ชัดเจนในหลายการศึกษา

ทั้งสองตัวเหมาะกับคนขับรถ ทำงานที่ต้องตื่นตัวสูง หรือไม่ต้องการง่วงเลยตลอดวัน

กรอบเลือกยาแก้แพ้ 3 ขั้น — ใช้เทียบสินค้าในหน้านี้ได้ทันที

1. เช็คอาการหลัก — ผื่นคัน ลมพิษรุนแรง มักตอบสนองดีกับเซทิริซีน/ลีโวเซทิริซีน ส่วนคัดจมูก น้ำมูกใสจากภูมิแพ้อากาศ มักตอบสนองดีกับลอราทาดีน/เดสลอราทาดีน/เฟกโซเฟนาดีน
2. เช็คไลฟ์สไตล์ — ต้องขับรถหรือทำงานที่ต้องตื่นตัวตลอดวัน ให้เลี่ยงเซทิริซีน/ลีโวเซทิริซีนที่ง่วงมากกว่าตัวอื่นในกลุ่มเจน 2 เลือกบิลาสทีนหรือเฟกโซเฟนาดีนแทน
3. เช็คความถี่การใช้ — ถ้าต้องกินต่อเนื่องระยะยาว เลือกตัวที่กินวันละครั้งสม่ำเสมอ ถ้าเป็นแค่บางคืนที่อาการหนัก เจน 1 อย่างคลอเฟนิรามีนก็ยังใช้ได้

ยาแก้แพ้เจน 2 ส่วนใหญ่ออกแบบให้กินวันละ 1 เม็ด เวลาเดิมทุกวัน เพื่อรักษาระดับยาในเลือดให้คงที่

• เฟกโซเฟนาดีนควรกินตอนท้องว่าง ห่างจากน้ำผลไม้อย่างน้อย 2 ชั่วโมง เพราะน้ำผลไม้บางชนิดลดการดูดซึม
• เซทิริซีน ลอราทาดีน เดสลอราทาดีน และบิลาสทีน กินพร้อมหรือไม่พร้อมอาหารก็ได้
• เจน 1 อย่างคลอเฟนิรามีนออกฤทธิ์สั้นกว่า บางสูตรจึงต้องกินซ้ำหลายครั้งต่อวันตามฉลาก

ไม่ควรเพิ่มขนาดยาเองเกินฉลากแนะนำ หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาเภสัชกรแทนการเพิ่มเม็ด

ยาแก้แพ้ส่วนใหญ่เริ่มออกฤทธิ์ภายใน 30-60 นาทีหลังกิน และให้ผลเต็มที่ภายในไม่กี่ชั่วโมง

• เจน 2 อย่างเซทิริซีน ลอราทาดีน เดสลอราทาดีน เฟกโซเฟนาดีน และบิลาสทีน ออกฤทธิ์ได้นานถึง 24 ชั่วโมงต่อเม็ด จึงกินวันละครั้งพอ
• เจน 1 อย่างคลอเฟนิรามีนออกฤทธิ์เร็วกว่าเล็กน้อยแต่หมดฤทธิ์ไวกว่า มักอยู่ได้ราว 4-6 ชั่วโมง

ถ้าต้องการควบคุมอาการให้สม่ำเสมอตลอดวันโดยไม่ต้องกินซ้ำ ยาเจน 2 ที่ออกฤทธิ์ 24 ชั่วโมงตอบโจทย์มากกว่า

ลมพิษและภูมิแพ้อากาศเกิดจากกลไกฮีสตามีนแบบเดียวกัน แต่แสดงอาการที่อวัยวะต่างกัน

• ลมพิษ — ผื่นนูนแดงคันตามผิวหนัง เกิดได้จากอาหาร ยา อากาศร้อน หรือความเครียด ดูแลผิวเพิ่มเติมได้ที่ collection ผื่นผิวหนัง
• ภูมิแพ้อากาศ — จาม คัดจมูก น้ำมูกไหล คันตา จากฝุ่น ละอองเกสร หรือไรฝุ่น ดูรายละเอียดเพิ่มที่ collection ภูมิแพ้อากาศ

ยาแก้แพ้เจน 2 ตัวเดียวกันมักใช้ได้กับทั้งสองอาการ เพราะออกฤทธิ์ที่ตัวรับฮีสตามีนเหมือนกัน แต่หากอาการซ้อนกันหรือรุนแรง ควรปรึกษาเภสัชกรเพื่อเลือกตัวที่เหมาะสมที่สุด