โรคเริม วิธีรักษาให้หายเร็ว

แนวทางรักษาภาพรวม

เริมยังไม่มีวิธีรักษาให้หายขาด เพราะไวรัสเฮอร์ปีส์ซิมเพล็กซ์ (HSV) จะแฝงตัวอยู่ในร่างกายตลอดชีวิต แต่สามารถควบคุมอาการและย่นระยะเวลาการเป็นแผลได้ด้วยยาต้านไวรัสร่วมกับการดูแลตัวเองที่บ้านอย่างถูกวิธี

เป้าหมายหลักของการรักษา 3 ข้อ

• ลดความรุนแรงของอาการ — ปวดแสบน้อยลง ตุ่มน้ำเล็กลง
• ย่นระยะเวลาการเป็นแผล — โดยเฉพาะเมื่อเริ่มยาตั้งแต่ระยะเริ่มต้น
• ลดโอกาสแพร่เชื้อ ไปยังผู้อื่นหรือส่วนอื่นของร่างกาย

แนวทางหลักที่ใช้ร่วมกัน

• ยาต้านไวรัส (antiviral) ทั้งชนิดกินและชนิดทาเฉพาะที่ — เป็นแกนหลักของการรักษา
• การดูแลตัวเองที่บ้าน — ทำความสะอาดแผล พักผ่อน หลีกเลี่ยงการสัมผัส

สั้นๆ: เริมมักเริ่มด้วยอาการซ่าคัน (prodrome) ตามด้วยตุ่มน้ำใสขึ้นเป็นกลุ่มก่อนแตกเป็นแผลและตกสะเก็ด — บทความนี้เน้นวิธีรักษาและดูแลตัวเอง ส่วนเรื่องสาเหตุและอาการโดยละเอียด อ่านได้จากบทความภาพรวมด้านล่าง

📖 อ่านเพิ่มเติม: อยากรู้สาเหตุ อาการ และภาพรวมของโรคเริมแบบเต็มๆ อ่านต่อได้ที่ เริมที่ปาก คืออะไร — สาเหตุ อาการ และการดูแล

ยาต้านไวรัส: Acyclovir เม็ดและครีม

Acyclovir เป็นยาต้านไวรัสหลักที่ใช้รักษาเริม ออกฤทธิ์ยับยั้งการแบ่งตัวของไวรัส HSV มีให้เลือกทั้งชนิดกิน (oral) และชนิดทาเฉพาะที่ (topical)

Acyclovir ชนิดเม็ด (กินระบบ)

เหมาะสำหรับกรณีอาการรุนแรง เป็นบ่อย หรือระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอ ออกฤทธิ์ทั่วร่างกาย และเมื่อเริ่มในจังหวะที่เหมาะสมมักช่วยลดความรุนแรงและระยะเวลาของแผลได้ดีกว่าชนิดทา

Acyclovir ชนิดครีม (ทาเฉพาะที่)

เหมาะสำหรับอาการไม่รุนแรง ทาเฉพาะจุดที่มีอาการ ผลข้างเคียงน้อยกว่าชนิดกินเพราะดูดซึมเข้าระบบร่างกายน้อย

หลักสำคัญที่สุด: เริ่มยาให้เร็ว

ควรเริ่มทายาหรือกินยาทันทีที่รู้สึกซ่า คัน หรือแสบ (prodrome) ก่อนที่ตุ่มน้ำจะขึ้น เพราะยาต้านไวรัสได้ผลดีที่สุดในช่วงเริ่มต้น และอาจได้ผลไม่เต็มที่หากเริ่มหลังตุ่มขึ้นแล้ว

Vilerm (acyclovir) เป็นหนึ่งในตัวเลือกที่ Intimo Life มีให้เลือก — ควรปรึกษาเภสัชกรก่อนใช้ทุกครั้ง โดยเฉพาะกรณีตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือมีโรคไต

📖 อ่านเพิ่มเติม: อยากรู้กลไกการออกฤทธิ์ของ Acyclovir แบบละเอียด ขนาดยา และข้อควรระวัง อ่านต่อได้ที่ Acyclovir คืออะไร — กลไก ขนาดยา ข้อควรระวัง

💡 อ่านเพิ่มเติม: เลือกยาทาเริมแบบไหนเหมาะกับคุณ เปรียบเทียบครีม Acyclovir กับตัวเลือกอื่น อ่านต่อได้ที่ ยาทาเริม — เลือกแบบไหนดี เปรียบเทียบครีม Acyclovir

รักษาด้วยตัวเองที่บ้าน

นอกจากยาต้านไวรัส การดูแลตัวเองที่บ้านอย่างถูกวิธีช่วยลดการระคายเคืองและป้องกันการติดเชื้อซ้ำ

• ทำความสะอาดแผลเบาๆ ด้วยน้ำสะอาดหรือน้ำเกลือ แล้วซับให้แห้ง
• ประคบเย็น บริเวณที่ปวดบวมเพื่อลดอาการ
• หลีกเลี่ยงการแกะหรือบีบตุ่มน้ำ เพราะอาจทำให้แผลลามและติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำ
• สวมเสื้อผ้าหลวม ไม่เสียดสี บริเวณแผล (กรณีเริมที่อวัยวะเพศ)
• ล้างมือทุกครั้ง หลังสัมผัสแผล เพื่อป้องกันการแพร่เชื้อไปส่วนอื่นของร่างกายหรือคนอื่น

เริมกี่วันหาย: ระยะเวลาแต่ละระยะ

เริมที่ปาก (cold sore) แบบเป็นซ้ำโดยทั่วไปมักหายภายใน 7-10 วัน หากดูแลถูกวิธีและไม่มีภาวะแทรกซ้อน — ตาม NHS ระบุว่าเริมที่ปากมักหายได้เองภายใน 10 วัน ส่วนการติดเชื้อครั้งแรก (primary infection) มักรุนแรงกว่าและอาจใช้เวลานานกว่านั้นในการหายสนิท

4 ระยะของการเป็นเริม

• ระยะที่ 1 — อาการเตือน (prodrome): ซ่า คัน หรือแสบ ประมาณ 1-2 วันก่อนตุ่มขึ้น เป็นช่วงที่ควรเริ่มยาทันที
• ระยะที่ 2 — ตุ่มน้ำ: ตุ่มน้ำใสขึ้นเป็นกลุ่ม ช่วงวันที่ 2-4
• ระยะที่ 3 — แผลเปิด: ตุ่มแตกเป็นแผล ช่วงวันที่ 4-6 ระวังการติดเชื้อซ้ำ
• ระยะที่ 4 — ตกสะเก็ดและหาย: สะเก็ดหลุด ผิวฟื้นตัว ช่วงวันที่ 7-10

ตารางด้านล่างสรุปแต่ละระยะและสิ่งที่ควรทำ:

📖 อ่านเพิ่มเติม: ตุ่มใสที่ปากเป็นเริมจริงไหม หรือเป็นอาการอื่น? แยกให้ชัดได้ที่ ตุ่มใสที่ปาก เกิดจากอะไร — แยกจากเริมและร้อนใน

กินอะไรหายเร็ว ห้ามกินอะไร

มีแนวคิดที่พูดถึงกันบ่อยว่าอาหารบางกลุ่มอาจส่งผลต่อการฟื้นตัวของแผลเริม โดยอิงจากสมดุลกรดอะมิโน lysine และ arginine — แต่ต้องเข้าใจตรงกันก่อนว่าหลักฐานทางการแพทย์ในเรื่องนี้ยังอ่อนและไม่ชัดเจน งานทบทวนวรรณกรรมพบว่าการเสริม lysine ขนาดต่ำกว่า 1 กรัม/วัน ไม่พบประโยชน์ชัดเจน ส่วนขนาดสูงกว่า 3 กรัม/วัน มีข้อมูลจากการศึกษาขนาดเล็กบางชิ้นว่าอาจช่วยเรื่องการป้องกันการกลับเป็นซ้ำได้บ้าง แต่ยังไม่มีหลักฐานหนักแน่นพอที่จะสรุปว่าใช้รักษาแผลที่กำลังเป็นอยู่ได้ผลจริง

อาหารที่มักถูกแนะนำ (มี lysine ค่อนข้างสูง)

• ปลา และเนื้อไก่
• ไข่ และนม/โยเกิร์ต
• ผักใบเขียว

อาหารที่มักถูกแนะนำให้เลี่ยง (มี arginine ค่อนข้างสูง)

• ถั่วต่างๆ และเมล็ดพืช
• ช็อกโกแลต

นอกจากนี้ ควรเลี่ยงอาหารรสจัด เผ็ด หรือเปรี้ยว เพราะอาจระคายเคืองแผลบริเวณปากโดยตรง (ข้อแนะนำนี้เป็นหลักสามัญสำนึกมากกว่างานวิจัยเฉพาะ) และดื่มน้ำให้เพียงพอ พักผ่อนให้พอ เพื่อสนับสนุนระบบภูมิคุ้มกัน

สรุป: อาหารเป็นเพียงตัวช่วยเสริมที่มีหลักฐานจำกัด ไม่ใช่การรักษาหลักและไม่ทดแทนยาต้านไวรัส

สิ่งที่ห้ามทำระหว่างเป็นเริม

การกระทำบางอย่างระหว่างมีแผลเริมอาจทำให้อาการแย่ลงหรือแพร่เชื้อไปยังผู้อื่น:

• ห้ามแกะ บีบ หรือเกาตุ่มน้ำ
• ห้ามใช้ของใช้ส่วนตัวร่วมกับผู้อื่น เช่น แก้วน้ำ ผ้าเช็ดหน้า ลิปสติก
• ห้ามมีเพศสัมพันธ์หรือจูบ ขณะมีแผลเปิด (กรณีเริมที่ปากหรืออวัยวะเพศ)
• ห้ามซื้อยาปฏิชีวนะมากินเอง เพราะเริมเกิดจากไวรัส ไม่ใช่แบคทีเรีย ยาปฏิชีวนะไม่ได้ผล
• ห้ามหยุดยาต้านไวรัสเอง ก่อนครบตามคำแนะนำของเภสัชกรหรือแพทย์

เมื่อไหร่ต้องพบแพทย์

เริมส่วนใหญ่หายได้เองด้วยการดูแลที่เหมาะสม แต่บางสัญญาณควรปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์:

• อาการไม่ดีขึ้นหลังผ่านไป 10-14 วัน
• มีไข้สูง ต่อมน้ำเหลืองโต หรือแผลลามผิดปกติ
• กลับเป็นซ้ำบ่อยครั้งในรอบปี
• ระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอ (เช่น เบาหวานที่ควบคุมไม่ดี ได้รับเคมีบำบัด ติดเชื้อ HIV) หรือกำลังตั้งครรภ์
• เริมขึ้นใกล้ดวงตา — ควรพบแพทย์ทันที เพราะเสี่ยงกระจกตาอักเสบ

ป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำ

เริมสามารถกลับมาเป็นซ้ำได้เมื่อภูมิคุ้มกันอ่อนแอหรือเจอปัจจัยกระตุ้น การจัดการปัจจัยเหล่านี้ช่วยลดความถี่ในการเกิดซ้ำ:

• พักผ่อนให้เพียงพอ และจัดการความเครียด
• หลีกเลี่ยงแสงแดดจัดหรือลมแรงบริเวณริมฝีปาก (กรณีเริมที่ปาก) และใช้ลิปบาล์มกันแดด
• ทายาต้านไวรัสทันทีเมื่อรู้สึกอาการเตือน (prodrome) ซ่าคัน
• หากเป็นซ้ำบ่อย ปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์เรื่องการใช้ยาต้านไวรัสแบบต่อเนื่อง (suppressive therapy) เพื่อลดความถี่
• เสริมภูมิคุ้มกันด้วยอาหารที่มีประโยชน์และการนอนหลับที่มีคุณภาพ