กรดไหลย้อน คืออะไร สาเหตุ อาการ วิธีรักษาครบจบ

กรดไหลย้อนคืออะไร

กรดไหลย้อน หรือ GERD (Gastroesophageal Reflux Disease) คือภาวะที่กรดจากกระเพาะอาหารไหลย้อนกลับขึ้นมาที่หลอดอาหาร เพราะหูรูดหลอดอาหารส่วนล่าง (Lower Esophageal Sphincter) คลายตัวผิดจังหวะหรือทำงานอ่อนแรงลง

ปกติแล้วหูรูดตัวนี้จะเปิดเฉพาะตอนกลืนอาหาร แล้วปิดแน่นไม่ให้กรดย้อนขึ้นมา แต่ถ้ามันหลวมหรือคลายตัวบ่อยเกินไป กรดก็จะไหลขึ้นมาระคายเคืองเยื่อบุหลอดอาหาร ทำให้รู้สึกแสบร้อน จุกแน่น หรือเรอเปรี้ยว

🔢 สถิติน่ารู้:

• 🌏 ทั่วโลกมีคนเป็นกรดไหลย้อนราว 8-33% ของประชากร (WHO)
• 🇹🇭 ในประเทศไทยพบได้ประมาณ 7-15% ของคนที่มาพบแพทย์ด้วยอาการทางเดินอาหาร
• 📈 แนวโน้มเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ โดยเฉพาะในคนเมืองที่เครียดสูงและกินอาหารไม่เป็นเวลา

สาเหตุที่ทำให้เกิดกรดไหลย้อน

กรดไหลย้อนไม่ได้เกิดจากสาเหตุเดียว แต่มักเป็นหลายปัจจัยรวมกัน

หูรูดหลอดอาหารอ่อนแรง — ตัวการหลักเลย ถ้าหูรูดคลายตัวบ่อยหรือปิดไม่สนิท กรดก็ย้อนขึ้นมาได้ง่าย

ไส้เลื่อนกระบังลม (Hiatal Hernia) — กระเพาะส่วนบนเลื่อนทะลุผ่านกระบังลมขึ้นไป ทำให้หูรูดทำงานได้ไม่ดี

พฤติกรรมการกิน — กินดึก กินมื้อใหญ่แล้วนอนทันที กินเผ็ดจัด มันจัด หรือดื่มกาแฟ น้ำอัดลม แอลกอฮอล์บ่อยๆ

น้ำหนักเกิน — ไขมันหน้าท้องกดดันกระเพาะ ดันกรดย้อนขึ้นมา

ความเครียด — เครียดสะสมทำให้กระเพาะผลิตกรดมากขึ้น และหูรูดทำงานแย่ลง

การตั้งครรภ์ — ฮอร์โมนและมดลูกที่โตขึ้นกดดันกระเพาะ ทำให้กรดไหลย้อนได้ง่าย

ยาบางชนิด — ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ยาคลายกล้ามเนื้อ ยาความดัน บางตัวทำให้หูรูดคลายตัว

อาการกรดไหลย้อนที่พบบ่อย

อาการกรดไหลย้อนแบ่งได้เป็น 2 กลุ่มหลัก คือ อาการทั่วไปที่เจอบ่อย กับอาการที่ไม่ค่อยมีคนนึกถึง

อาการทั่วไป:

• แสบร้อนกลางอก (Heartburn) — โดยเฉพาะหลังกินอาหารหรือตอนนอน
• เรอเปรี้ยว รู้สึกมีรสเปรี้ยวหรือขมในปาก
• จุกแน่นคอ กลืนลำบาก
• คลื่นไส้ โดยเฉพาะตอนเช้า

อาการที่หลายคนไม่รู้ว่าเกี่ยวกับกรดไหลย้อน:

• ไอเรื้อรัง โดยเฉพาะตอนกลางคืน
• เสียงแหบ เจ็บคอบ่อยๆ โดยไม่ได้เป็นหวัด
• หอบเหมือนหืด
• ฟันผุง่ายผิดปกติ (กรดกัดเคลือบฟัน)
• เจ็บหน้าอกจนบางคนนึกว่าเป็นโรคหัวใจ

ตาราง: เปรียบเทียบอาการกรดไหลย้อน 2 กลุ่ม

⚠️ ถ้ามีอาการเจ็บหน้าอกรุนแรง หายใจลำบาก หรืออาเจียนเป็นเลือด ควรไปพบแพทย์ทันที

ใครบ้างที่เสี่ยงเป็นกรดไหลย้อน

ไม่ใช่แค่คนกินเผ็ดเท่านั้นที่เสี่ยง กลุ่มเสี่ยงมีหลากหลายกว่าที่คิด:

• คนน้ำหนักเกินหรืออ้วนลงพุง — ไขมันหน้าท้องเพิ่มแรงดันในช่องท้อง
• คนกินดึกเป็นประจำ — กินแล้วนอนทันทีภายใน 2-3 ชั่วโมง
• คนเครียดสะสม นอนไม่พอ — กระเพาะผลิตกรดมากขึ้น
• คนสูบบุหรี่ — นิโคตินทำให้หูรูดหลอดอาหารคลายตัว
• หญิงตั้งครรภ์ — โดยเฉพาะไตรมาสที่ 2-3
• คนที่ใช้ยาบางกลุ่มเป็นประจำ — เช่น ยาแก้ปวด ยาคลายกล้ามเนื้อ

กรดไหลย้อนรักษายังไง

การรักษากรดไหลย้อนมี 3 แนวทางหลัก ขึ้นอยู่กับความรุนแรง:

1. ปรับพฤติกรรม — ด่านแรกที่สำคัญที่สุด ไม่ว่าจะเป็นกรดไหลย้อนระดับไหน การปรับพฤติกรรมช่วยได้เสมอ

2. ใช้ยา — ถ้าปรับพฤติกรรมแล้วยังไม่ดีขึ้น ยาลดกรดจะช่วยควบคุมอาการและให้หลอดอาหารฟื้นตัว

3. ผ่าตัด — สำหรับกรณีรุนแรงที่ยาไม่ได้ผล หรือมีภาวะแทรกซ้อน แพทย์อาจพิจารณาผ่าตัดเสริมหูรูด

ยาที่ใช้รักษากรดไหลย้อน

ยาลดกรดมีหลายกลุ่ม แต่ละกลุ่มทำงานต่างกัน เหมาะกับอาการต่างระดับ

ยาลดกรดชนิดออกฤทธิ์เร็ว (Antacid) — เช่น อะลูมิเนียมไฮดรอกไซด์ แมกนีเซียมไฮดรอกไซด์ ช่วยสะเทินกรดทันที แต่ออกฤทธิ์สั้น เหมาะกับอาการเป็นครั้งคราว

ยาลดกรดกลุ่ม H2 Blocker — เช่น Famotidine ลดการผลิตกรดได้ปานกลาง ออกฤทธิ์นานกว่า Antacid

ยาลดกรดกลุ่ม PPI (Proton Pump Inhibitor) — เช่น Omeprazole หรือ Esomeprazole (Nexium) เป็นยาลดกรดที่แรงที่สุด ลดการผลิตกรดได้มากถึง 90% เหมาะกับอาการปานกลางถึงรุนแรง หรือเป็นเรื้อรัง

ตาราง: เปรียบเทียบยาลดกรด 3 กลุ่ม

ปรับพฤติกรรมป้องกันกรดไหลย้อน

ยาอย่างเดียวไม่พอ ถ้าพฤติกรรมยังเหมือนเดิม กรดไหลย้อนก็กลับมาได้เรื่อยๆ

เรื่องกิน:

• กินมื้อเล็กลง แต่บ่อยขึ้น ไม่กินจนอิ่มแน่น
• หลีกเลี่ยงอาหารที่กระตุ้นกรด เช่น ของเผ็ดจัด มันจัด ช็อกโกแลต กาแฟ น้ำอัดลม แอลกอฮอล์
• ไม่กินอาหารก่อนนอนอย่างน้อย 3 ชั่วโมง

เรื่องนอน:

• ยกหัวเตียงสูงขึ้น 6-8 นิ้ว (ไม่ใช่แค่หนุนหมอนสูง)
• นอนตะแคงซ้ายช่วยลดกรดไหลย้อนได้ดีกว่าตะแคงขวา

เรื่องอื่นๆ:

• ลดน้ำหนักถ้าน้ำหนักเกิน
• เลิกบุหรี่
• ไม่ใส่เสื้อผ้ารัดแน่นบริเวณเอว
• จัดการความเครียด พักผ่อนให้เพียงพอ

ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวัง

ถ้าปล่อยให้กรดไหลย้อนเรื้อรังโดยไม่รักษา อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้

ตาราง: ภาวะแทรกซ้อนของกรดไหลย้อน