กระเพาะปัสสาวะอักเสบ อาการ สาเหตุ และวิธีรักษา

กระเพาะปัสสาวะอักเสบคืออะไร?

กระเพาะปัสสาวะอักเสบ (Cystitis) เป็นการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะส่วนล่าง (Lower Urinary Tract Infection) ที่เกิดขึ้นบริเวณกระเพาะปัสสาวะ ส่วนใหญ่เกิดจากเชื้อแบคทีเรียที่เข้าสู่ท่อปัสสาวะและเดินทางขึ้นไปยังกระเพาะปัสสาวะ

ถ้าพูดให้เข้าใจง่าย — กระเพาะปัสสาวะก็เหมือน "ถุงเก็บน้ำปัสสาวะ" ของร่างกาย เมื่อเชื้อแบคทีเรียเข้าไปอยู่ในถุงนี้ ก็จะทำให้เกิดการอักเสบ ระคายเคือง และมีอาการต่าง ๆ ตามมา

ทำไมผู้หญิงถึงเป็นกระเพาะปัสสาวะอักเสบบ่อยกว่าผู้ชาย?

เหตุผลหลักคือ โครงสร้างทางกายวิภาค — ท่อปัสสาวะของผู้หญิงสั้นกว่าผู้ชายมาก (ประมาณ 4 ซม. เทียบกับ 20 ซม.) ทำให้เชื้อแบคทีเรียเดินทางเข้าถึงกระเพาะปัสสาวะได้ง่ายกว่า นอกจากนี้ ปากท่อปัสสาวะของผู้หญิงยังอยู่ใกล้กับทวารหนัก ซึ่งเป็นแหล่งของเชื้อ E. coli ที่เป็นสาเหตุหลักของโรคนี้

สถิติที่ควรรู้เกี่ยวกับกระเพาะปัสสาวะอักเสบ

ก่อนจะไปดูรายละเอียดเรื่องอาการและการรักษา มาดูตัวเลขที่น่าสนใจกันก่อน เพื่อให้เห็นภาพว่าโรคนี้พบบ่อยแค่ไหน

• 🌍 ในปี 2019 มีผู้ป่วยกระเพาะปัสสาวะอักเสบและทางเดินปัสสาวะอักเสบทั่วโลกมากกว่า 404 ล้านราย
• 👩 ผู้หญิง 50-60% เคยเป็นกระเพาะปัสสาวะอักเสบอย่างน้อย 1 ครั้งในชีวิต
• 🔄 ผู้หญิงที่เคยเป็นแล้ว 27% กลับมาเป็นซ้ำภายใน 6 เดือน
• 🦠 เชื้อ E. coli เป็นสาเหตุของกระเพาะปัสสาวะอักเสบแบบไม่ซับซ้อนถึง 75% ของทุกเคส
• 👵 ผู้หญิงอายุ 65 ปีขึ้นไป มีอัตราการเกิดโรคสูงถึง 20% ซึ่งมากกว่าค่าเฉลี่ยเกือบ 2 เท่า

อาการกระเพาะปัสสาวะอักเสบ สังเกตยังไง?

อาการของกระเพาะปัสสาวะอักเสบมักเกิดขึ้นค่อนข้างเฉียบพลัน และรบกวนชีวิตประจำวันได้มาก อาการที่พบบ่อยที่สุด ได้แก่:

• ปัสสาวะแสบขัด — รู้สึกแสบร้อนขณะปัสสาวะ เป็นอาการที่พบบ่อยที่สุด
• ปัสสาวะบ่อยผิดปกติ — รู้สึกปวดปัสสาวะถี่ แต่ปัสสาวะออกทีละน้อย
• ปวดท้องน้อย — รู้สึกหน่วง ๆ หรือกดเจ็บบริเวณท้องน้อย
• ปัสสาวะขุ่น — สีเข้มกว่าปกติ หรือมีกลิ่นแรงผิดปกติ
• ปัสสาวะเป็นเลือด — อาจมีเลือดปนเล็กน้อย (Hematuria)
• รู้สึกปัสสาวะไม่สุด — เหมือนยังเหลือค้างอยู่ในกระเพาะปัสสาวะ

อาการที่บ่งบอกว่าอาจลุกลามแล้ว

หากมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย อาจหมายความว่าการติดเชื้อลุกลามไปยังไต (Pyelonephritis) ซึ่งต้องพบแพทย์ทันที:

• ไข้สูง หนาวสั่น
• ปวดหลังหรือสีข้าง (Flank pain)
• คลื่นไส้ อาเจียน
• อ่อนเพลียมาก

สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง

สาเหตุหลัก

กระเพาะปัสสาวะอักเสบส่วนใหญ่เกิดจาก เชื้อแบคทีเรีย โดยเฉพาะ Escherichia coli (E. coli) ซึ่งเป็นเชื้อที่อาศัยอยู่ในลำไส้ตามปกติ แต่เมื่อเข้าสู่ระบบทางเดินปัสสาวะก็จะก่อให้เกิดการติดเชื้อ

นอกจาก E. coli แล้ว ยังมีเชื้ออื่น ๆ ที่พบได้ เช่น Klebsiella, Proteus, Staphylococcus saprophyticus แต่พบน้อยกว่ามาก

กระเพาะปัสสาวะอักเสบ vs ทางเดินปัสสาวะอักเสบ ต่างกันยังไง?

หลายคนสับสนระหว่าง "กระเพาะปัสสาวะอักเสบ" กับ "ทางเดินปัสสาวะอักเสบ" — จริง ๆ แล้วทั้งสองคำมีความเกี่ยวข้องกัน แต่ไม่ได้หมายความเหมือนกันทั้งหมด

• ทางเดินปัสสาวะอักเสบ (UTI — Urinary Tract Infection) เป็นคำกว้าง ๆ ที่หมายถึงการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะทุกส่วน ตั้งแต่ท่อปัสสาวะ กระเพาะปัสสาวะ ท่อไต ไปจนถึงไต
• กระเพาะปัสสาวะอักเสบ (Cystitis) เป็นการติดเชื้อเฉพาะที่กระเพาะปัสสาวะ ซึ่งเป็น ชนิดที่พบบ่อยที่สุด ของ UTI

พูดง่าย ๆ คือ กระเพาะปัสสาวะอักเสบเป็น "ประเภทหนึ่ง" ของทางเดินปัสสาวะอักเสบ

การวินิจฉัยกระเพาะปัสสาวะอักเสบ

การวินิจฉัยกระเพาะปัสสาวะอักเสบมักไม่ซับซ้อน แพทย์หรือเภสัชกรสามารถประเมินได้จากอาการเป็นหลัก แต่ในบางกรณีอาจต้องตรวจเพิ่มเติม

วิธีการวินิจฉัย

• ซักประวัติและอาการ — อาการปัสสาวะแสบขัด ปัสสาวะบ่อย ปวดท้องน้อย มักเพียงพอสำหรับการวินิจฉัยเบื้องต้น
• ตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) — ตรวจหาเม็ดเลือดขาว ไนไตรท์ และเลือดในปัสสาวะ
• เพาะเชื้อปัสสาวะ (Urine Culture) — ระบุชนิดเชื้อแบคทีเรียและทดสอบความไวต่อยา มักทำในกรณีที่เป็นซ้ำบ่อยหรือรักษาแล้วไม่ดีขึ้น
• อัลตราซาวด์/CT Scan — ในกรณีที่สงสัยว่ามีความผิดปกติทางโครงสร้าง หรือการติดเชื้อลุกลาม

การรักษากระเพาะปัสสาวะอักเสบ

ยาปฏิชีวนะ — การรักษาหลัก

กระเพาะปัสสาวะอักเสบจากเชื้อแบคทีเรียรักษาด้วย ยาปฏิชีวนะ เป็นหลัก ยาที่แพทย์มักสั่งจ่ายขึ้นอยู่กับชนิดของเชื้อ ความรุนแรง และประวัติการใช้ยาของผู้ป่วย

กลุ่มยาที่ใช้บ่อยในประเทศไทย ได้แก่:

• กลุ่ม Fluoroquinolones — เช่น Ciprofloxacin ออกฤทธิ์กว้าง ครอบคลุมเชื้อ E. coli ได้ดี มักใช้ในกรณีกระเพาะปัสสาวะอักเสบแบบไม่ซับซ้อนและซับซ้อน
• กลุ่ม Penicillin + Beta-lactamase inhibitor — เช่น Amoxicillin + Clavulanic acid เหมาะกับเชื้อที่ดื้อต่อยาปฏิชีวนะทั่วไป

ระยะเวลาการรักษา

• กระเพาะปัสสาวะอักเสบแบบไม่ซับซ้อน: 3-7 วัน
• กระเพาะปัสสาวะอักเสบแบบซับซ้อน หรือลุกลามไปไต: 7-14 วัน

สิ่งสำคัญที่ต้องรู้เกี่ยวกับการใช้ยาปฏิชีวนะ

• ต้องกินยาให้ครบตามที่กำหนด — แม้อาการจะดีขึ้นแล้วก็ห้ามหยุดยาเอง เพราะอาจทำให้เชื้อดื้อยา
• ดื่มน้ำมาก ๆ — ช่วยชะล้างเชื้อออกจากระบบทางเดินปัสสาวะ
• หลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์และคาเฟอีน — ระหว่างกินยา เพราะอาจระคายเคืองกระเพาะปัสสาวะ

การดูแลตัวเองเบื้องต้นร่วมกับการใช้ยา

• ดื่มน้ำอย่างน้อย 2-3 ลิตรต่อวัน
• ประคบอุ่นบริเวณท้องน้อยเพื่อบรรเทาอาการปวด
• หลีกเลี่ยงอาหารรสจัด เครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน และแอลกอฮอล์
• ปัสสาวะทันทีเมื่อรู้สึกปวด อย่ากลั้น

วิธีป้องกันกระเพาะปัสสาวะอักเสบ

การป้องกันสำคัญไม่แพ้การรักษา โดยเฉพาะสำหรับคนที่เคยเป็นแล้วและไม่อยากกลับมาเป็นซ้ำ

พฤติกรรมที่ช่วยลดความเสี่ยง

• ดื่มน้ำเปล่าให้เพียงพอ — อย่างน้อย 6-8 แก้วต่อวัน ช่วยชะล้างเชื้อแบคทีเรียออกจากระบบทางเดินปัสสาวะ
• ไม่กลั้นปัสสาวะ — ปัสสาวะทันทีเมื่อรู้สึกปวด
• ปัสสาวะหลังมีเพศสัมพันธ์ — ช่วยชะล้างเชื้อที่อาจเข้าสู่ท่อปัสสาวะ
• เช็ดทำความสะอาดจากหน้าไปหลัง — ป้องกันเชื้อจากทวารหนักเข้าสู่ท่อปัสสาวะ
• หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ที่มีน้ำหอม — สบู่ สเปรย์ หรือผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดจุดซ่อนเร้นที่มีสารเคมีรุนแรง
• สวมชุดชั้นในผ้าฝ้าย — ระบายอากาศได้ดี ลดความชื้นที่เป็นแหล่งเพาะเชื้อ

Cranberry ช่วยป้องกันได้จริงไหม?

มีงานวิจัยบางชิ้นที่ชี้ว่าสาร Proanthocyanidins ใน Cranberry อาจช่วยป้องกันไม่ให้เชื้อ E. coli เกาะติดผนังกระเพาะปัสสาวะ แต่หลักฐานยังไม่ชัดเจนพอที่จะแนะนำเป็นวิธีป้องกันหลัก — NHS ระบุว่า Cranberry juice อาจช่วยได้บ้าง แต่ไม่ควรใช้แทนยาปฏิชีวนะ

เมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์?

กระเพาะปัสสาวะอักเสบส่วนใหญ่รักษาได้ไม่ยาก แต่มีบางสถานการณ์ที่ ต้องพบแพทย์โดยเร็ว:

• ❗ มีไข้สูงกว่า 38°C หรือหนาวสั่น
• ❗ ปวดหลังหรือปวดสีข้างรุนแรง (อาจเป็นสัญญาณของกรวยไตอักเสบ)
• ❗ ปัสสาวะเป็นเลือดมาก
• ❗ อาการไม่ดีขึ้นหลังกินยาปฏิชีวนะ 2-3 วัน
• ❗ เป็นกระเพาะปัสสาวะอักเสบซ้ำมากกว่า 2 ครั้งใน 6 เดือน หรือ 3 ครั้งใน 12 เดือน
• ❗ ตั้งครรภ์ — การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะระหว่างตั้งครรภ์อาจส่งผลต่อทารก
• ❗ เป็นผู้ชายที่มีอาการปัสสาวะแสบขัด (เพราะกระเพาะปัสสาวะอักเสบในผู้ชายมักมีสาเหตุซับซ้อนกว่า)

ซื้อยารักษากระเพาะปัสสาวะอักเสบได้ที่ไหน?

หากได้รับการวินิจฉัยแล้วว่าเป็นกระเพาะปัสสาวะอักเสบ สามารถสั่งซื้อยาปฏิชีวนะออนไลน์ได้ที่ Intimo Life โดยมียาปฏิชีวนะหลายตัวที่ใช้รักษากระเพาะปัสสาวะอักเสบ เช่น B-Ciprofloxacin, Cifloxin, Cobay-500, Augmentin และ AMK

สมัครสมาชิกเพื่อรับสิทธิพิเศษ และสามารถปรึกษาเภสัชกรก่อนสั่งซื้อได้ เพื่อให้มั่นใจว่าเลือกยาได้ถูกต้องและเหมาะสมกับอาการ

ประสบการณ์จริง: เป็นกระเพาะปัสสาวะอักเสบครั้งแรก

"ตอนแรกแค่รู้สึกปัสสาวะบ่อยผิดปกติ คิดว่าเพราะดื่มน้ำเยอะ แต่พอเริ่มแสบขณะปัสสาวะ ปวดท้องน้อยหน่วง ๆ ถึงรู้ว่าไม่ใช่เรื่องปกติ ไปหาหมอ ได้ยาปฏิชีวนะมากิน 3 วันก็เริ่มดีขึ้น แต่หมอย้ำว่าต้องกินให้ครบ 5 วัน ห้ามหยุดเอง

สิ่งที่เปลี่ยนไปหลังจากนั้นคือ ดื่มน้ำมากขึ้น ไม่กลั้นปัสสาวะ และปัสสาวะทุกครั้งหลังมีเพศสัมพันธ์ ตั้งแต่ปรับพฤติกรรมก็ไม่เคยกลับมาเป็นอีกเลย"

คำเตือนทางการแพทย์