ยาคุมแบบแปะ ใช้ยังไง? แปะตรงไหน เปลี่ยนกี่วัน

ยาคุมแบบแปะคืออะไร

ยาคุมแบบแปะ คือวิธีคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวมที่อยู่ในรูปแผ่นแปะผิวหนัง ปล่อยฮอร์โมน เอสโตรเจน (ethinylestradiol) และ โปรเจสติน (norelgestromin) ซึมผ่านผิวหนังเข้าสู่กระแสเลือดอย่างสม่ำเสมอตลอด 7 วัน คนไทยเรียกกันหลายชื่อ ทั้ง "แผ่นแปะคุมกำเนิด" "แผ่นแปะยาคุม" หรือ "ยาคุมแผ่นแปะ" — ทั้งหมดหมายถึงสิ่งเดียวกัน

ทำงานอย่างไร

ฮอร์โมนที่ปล่อยออกมาทำงาน 3 ทางพร้อมกัน เหมือนกับยาคุมชนิดเม็ดฮอร์โมนรวม:

• ยับยั้งการตกไข่ — ไม่มีไข่สุกออกมาให้ปฏิสนธิ
• ทำให้มูกปากมดลูกข้นขึ้น — อสุจิเคลื่อนผ่านได้ยาก
• ทำให้เยื่อบุโพรงมดลูกบางลง — ไม่เหมาะกับการฝังตัวของตัวอ่อน

ความต่างสำคัญอยู่ที่เส้นทางเข้าสู่ร่างกาย ยาเม็ดต้องผ่านกระเพาะและตับก่อน แต่แผ่นแปะส่งฮอร์โมนเข้ากระแสเลือดโดยตรง ระดับฮอร์โมนจึงนิ่งกว่า และไม่ได้รับผลกระทบเมื่อมีปัญหาระบบทางเดินอาหาร

แปะตรงไหนได้บ้าง

แปะได้ 4 ตำแหน่ง: ต้นแขนด้านนอก · หน้าท้อง · สะโพก · แผ่นหลังส่วนบน เลือกผิวที่สะอาด แห้ง ไม่มีขน ไม่มีบาดแผลหรือผื่น และไม่ใช่บริเวณที่เสื้อผ้ารัดหรือเสียดสีบ่อย

สิ่งที่ต้องเลี่ยง

• ห้ามแปะที่หน้าอกเด็ดขาด — เนื้อเยื่อเต้านมไวต่อฮอร์โมนเอสโตรเจน
• ห้ามทาโลชั่น ครีม แป้ง หรือน้ำมันบริเวณที่จะแปะ เพราะทำให้แผ่นติดไม่แน่น
• เลี่ยงผิวที่แดง ระคายเคือง เป็นแผล หรือมีรอยถลอก
• เปลี่ยนตำแหน่งทุกครั้งที่เปลี่ยนแผ่นใหม่ เพื่อลดการระคายเคืองผิวหนัง — จะกลับมาใช้ตำแหน่งเดิมก็ได้ แต่ควรเว้นอย่างน้อย 1 รอบ

กดแผ่นให้แนบสนิทด้วยฝ่ามือประมาณ 10 วินาที โดยเฉพาะขอบแผ่น แล้วไล่นิ้วตามขอบให้เรียบ ไม่มีมุมที่เผยอขึ้น

ใช้ยังไง เปลี่ยนกี่วัน

ใช้ตามรอบ 4 สัปดาห์: แปะแผ่นใหม่สัปดาห์ละครั้ง 3 สัปดาห์ติดกัน แล้วเว้นสัปดาห์ที่ 4 โดยไม่แปะเลย ประจำเดือนจะมาในสัปดาห์ที่เว้นนี้ ครบ 7 วันแล้วเริ่มรอบใหม่ทันทีแม้ประจำเดือนยังไม่หมด

เริ่มแผ่นแรกเมื่อไหร่ ต้องคุมกำเนิดสำรองไหม

ถ้าเริ่มแปะแผ่นแรกในวันแรกที่ประจำเดือนมา จะป้องกันการตั้งครรภ์ได้ทันที ไม่ต้องคุมกำเนิดสำรอง

ถ้าเริ่มวันอื่นที่ไม่ใช่วันแรกของประจำเดือน ต้องใช้ถุงยางอนามัยร่วมด้วย 7 วันแรกของรอบแรก และต้องมั่นใจก่อนว่าไม่ได้ตั้งครรภ์อยู่ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ก่อนเริ่ม

หมายเหตุ: เอกสารกำกับยาของ Evra กำหนดให้เริ่มในวันแรกของประจำเดือน และให้คุมกำเนิดสำรอง 7 วันถ้าเริ่มหลังจากนั้น ซึ่งเข้มกว่าคำแนะนำทั่วไปบางฉบับที่ให้เริ่มได้ถึงวันที่ 5 บทความนี้ยึดตามเอกสารกำกับยา เพราะเป็นเกณฑ์ที่ปลอดภัยกว่า

ถ้ากำลังเปลี่ยนจากยาคุมชนิดเม็ดหรือวิธีคุมกำเนิดแบบอื่นมาใช้แผ่นแปะ ช่วงเวลาที่ควรเริ่มจะต่างออกไปตามวิธีเดิม — ปรึกษาเภสัชกรก่อนเปลี่ยนเสมอ

จำวันให้แม่นด้วยหลักง่าย ๆ

เปลี่ยนแผ่นวันเดียวกันของสัปดาห์เสมอ เช่น เริ่มวันจันทร์ ก็เปลี่ยนทุกวันจันทร์ เรียกว่า "วันเปลี่ยนแผ่น" ตั้งเตือนในโทรศัพท์ไว้ล่วงหน้าจะช่วยได้มาก

ยาคุมแบบแปะ vs ยาคุมชนิดเม็ด

ทั้งสองแบบใช้ฮอร์โมนกลุ่มเดียวกันและป้องกันการตั้งครรภ์ได้พอ ๆ กันเมื่อใช้ถูกวิธี ความต่างที่คนส่วนใหญ่รู้สึกได้คือเรื่องการใช้ในชีวิตประจำวัน แผ่นแปะเหมาะกับคนที่ลืมกินยาบ่อย ส่วนยาเม็ดเหมาะกับคนที่ไม่อยากให้ใครเห็น

⚠️ แต่มีความต่างทางการแพทย์ที่ต้องรู้: การใช้แผ่นแปะทำให้ระดับเอสโตรเจนเฉลี่ยในเลือดสูงกว่าการกินยาเม็ด ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงของผลข้างเคียงร้ายแรง เช่น ลิ่มเลือดอุดตันที่ขาหรือปอด จึงควรปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ก่อนเลือก โดยเฉพาะถ้ามีปัจจัยเสี่ยงตามหัวข้อ "ใครไม่ควรใช้" ด้านล่าง

📖 อ่านเพิ่มเติม: อยากรู้ว่ายาคุมมีกี่ประเภท แต่ละแบบต่างกันยังไง อ่านต่อได้ที่ ยาคุมกำเนิดคืออะไร? ครบทุกประเภท วิธีกิน ข้อควรรู้

แผ่นหลุด ลืมเปลี่ยน ทำยังไง

ต้องดู 2 อย่างพร้อมกัน คือแผ่นหลุดหรือลืมเปลี่ยนไปนานแค่ไหน และตอนนี้อยู่ช่วงไหนของรอบ ตัวเลขในหัวข้อนี้อ้างอิงเอกสารกำกับยาของ Evra ซึ่งเป็นแผ่นแปะที่หาได้ในไทย

แผ่นหลุดน้อยกว่า 24 ชั่วโมง ให้แปะแผ่นเดิมกลับที่ตำแหน่งเดิม หรือเปลี่ยนแผ่นใหม่ทันที ไม่ต้องคุมกำเนิดสำรอง และเปลี่ยนแผ่นครั้งถัดไปตามวันเปลี่ยนแผ่นเดิม

แผ่นหลุดครบ 24 ชั่วโมงขึ้นไป หรือไม่แน่ใจว่านานแค่ไหน ถือว่าการคุมกำเนิดขาดตอนแล้ว ให้หยุดรอบเดิมและเริ่มรอบใหม่ทันทีด้วยแผ่นใหม่ วันนั้นจะกลายเป็น "วันที่ 1" และ "วันเปลี่ยนแผ่น" ใหม่ พร้อมใช้ถุงยางอนามัยร่วมด้วยตลอด 7 วันแรกของรอบใหม่

ลืมเปลี่ยนแผ่นตามกำหนด

ลืมแปะแผ่นแรกของรอบ — แปะทันทีที่นึกได้ วันนั้นเป็นวันที่ 1 ใหม่และวันเปลี่ยนแผ่นใหม่ พร้อมคุมกำเนิดสำรอง 7 วัน

ลืมเปลี่ยนกลางรอบ (สัปดาห์ที่ 2-3) ไม่ถึง 48 ชั่วโมง — แปะแผ่นใหม่ทันที คงวันเปลี่ยนแผ่นเดิมไว้ ไม่ต้องคุมกำเนิดสำรองก็ต่อเมื่อ 7 วันก่อนหน้าวันที่ลืมนั้น แปะแผ่นถูกต้องมาตลอด ถ้าช่วง 7 วันก่อนหน้ามีแผ่นหลุดหรือลืมเปลี่ยนด้วย ให้คุมกำเนิดสำรอง 7 วันและปรึกษาเภสัชกร

ลืมเปลี่ยนกลางรอบ ครบ 48 ชั่วโมงขึ้นไป — เริ่มรอบ 4 สัปดาห์ใหม่ทันที พร้อมคุมกำเนิดสำรอง 7 วัน

ลืมลอกแผ่นออกตอนขึ้นสัปดาห์ที่ 4 — ลอกออกทันทีที่นึกได้ แล้วเริ่มรอบถัดไปตามวันเปลี่ยนแผ่นเดิม

เคยมีเพศสัมพันธ์ในช่วงที่การคุมกำเนิดขาดตอนหรือไม่

ถ้ามีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกันในช่วงที่ต้องเริ่มรอบใหม่ ให้ปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์เรื่องยาคุมฉุกเฉินโดยเร็วที่สุด อย่ารอดูอาการ เพราะยาคุมฉุกเฉินยิ่งใช้เร็วยิ่งได้ผล และฮอร์โมนจากแผ่นแปะอาจมีผลต่อการทำงานของยาคุมฉุกเฉินบางชนิด เภสัชกรจะช่วยเลือกตัวที่เหมาะสมให้

แผ่นเผยอนิดหน่อยทำยังไง

การเผยอนับเป็นการหลุดบางส่วน จึงใช้เกณฑ์เวลาเดียวกัน ถ้าเพิ่งเผยอและยังไม่ถึง 24 ชั่วโมง ให้กดแนบกลับด้วยฝ่ามือ ถ้าติดแน่นดีก็ใช้ต่อได้ แต่ถ้าเผยอมานานกว่านั้นหรือนึกไม่ออกว่านานแค่ไหน ให้ทำตามกรณีหลุดครบ 24 ชั่วโมงขึ้นไป ห้ามใช้เทปกาว พลาสเตอร์ หรือผ้าพันแผลยึดแผ่นไว้เด็ดขาด เพราะจะเปลี่ยนปริมาณฮอร์โมนที่ซึมผ่านผิวหนัง ถ้าแผ่นไม่ยอมติดแล้วให้เปลี่ยนแผ่นใหม่

ตารางนี้อ้างอิงเอกสารกำกับยาของ Evra ถ้าใช้ยี่ห้ออื่นให้ยึดเอกสารในกล่องของยี่ห้อนั้น และปรึกษาเภสัชกรเมื่อไม่แน่ใจ

ผลข้างเคียงที่พบได้

ผลข้างเคียงส่วนใหญ่ไม่รุนแรงและมักดีขึ้นเองภายใน 2-3 เดือนแรกที่ร่างกายปรับตัว สามอาการที่พบบ่อยที่สุดคือ ปวดศีรษะ คลื่นไส้ และคัดตึงเต้านม (พบได้ราว 1 ใน 5 ถึง 1 ใน 6 ของผู้ใช้) ส่วนการระคายเคืองผิวหนังตรงที่แปะพบได้รองลงมา และเป็นผลข้างเคียงเฉพาะของรูปแบบแผ่นแปะที่ยาเม็ดไม่มี

พบได้บ่อย

• ปวดศีรษะ
• คลื่นไส้
• คัดตึงเต้านม
• ผิวแดง คัน หรือระคายเคืองตรงที่แปะ
• เลือดออกกะปริดกะปรอยระหว่างรอบ โดยเฉพาะ 2-3 เดือนแรก
• อารมณ์แปรปรวน

ต้องหยุดใช้และไปพบแพทย์ทันที

อาการเหล่านี้พบได้น้อยมาก แต่ต้องรีบจัดการ เพราะอาจเป็นสัญญาณของลิ่มเลือดอุดตันหรือภาวะร้ายแรงอื่น:

• ปวดศีรษะรุนแรงเฉียบพลัน อาเจียน เวียนศีรษะ หรือเป็นลม
• พูดไม่ชัดทันที อ่อนแรงหรือชาที่แขนขาข้างใดข้างหนึ่ง
• เห็นภาพซ้อน ตาพร่า หรือตามัว/มองไม่เห็นเฉียบพลันบางส่วนหรือทั้งหมด · ตาโปน
• เจ็บแน่นหน้าอกเหมือนถูกบีบ · เจ็บหน้าอกแบบแปลบเฉียบพลัน · ไอเป็นเลือด · หายใจไม่อิ่มหรือหายใจเร็วผิดปกติแบบไม่มีสาเหตุ · ใจสั่น หัวใจเต้นเร็วหรือเต้นผิดจังหวะ · หน้ามืดหรือเวียนศีรษะรุนแรง
• ขาหรือเท้าบวมข้างเดียว ปวด ร้อน หรือแดงผิดปกติ โดยเฉพาะที่น่อง
• ปวดท้องรุนแรง
• ผิวหรือตาเหลือง เบื่ออาหาร ปัสสาวะสีเข้ม อ่อนเพลียมาก หรืออุจจาระสีซีด
• อารมณ์เปลี่ยนแปลงชัดเจน นอนไม่หลับ หรือมีอาการซึมเศร้า
• บวมที่ตา ใบหน้า ลิ้น คอ มือ เท้า ข้อเท้า หรือขาส่วนล่าง

📖 อ่านเพิ่มเติม: เทียบผลข้างเคียงของยาคุมแต่ละแบบได้ที่ ผลข้างเคียงของยาคุมกำเนิด มีอะไรบ้าง?

ใครไม่ควรใช้

ยาคุมแบบแปะเป็นฮอร์โมนรวมที่มีเอสโตรเจน จึงไม่เหมาะกับคนที่มีความเสี่ยงลิ่มเลือดอุดตัน รายการต่อไปนี้ควรเลี่ยงและปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์เพื่อหาวิธีคุมกำเนิดที่เหมาะกว่า:

• เคยมีลิ่มเลือดอุดตันที่ขาหรือปอด หรือมีคนในครอบครัวสายตรงเป็นตั้งแต่อายุน้อย
• เคยเป็นกล้ามเนื้อหัวใจตาย โรคหลอดเลือดสมอง หรือภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว (TIA) รวมถึงอาการเตือนอย่างเจ็บแน่นหน้าอกจากหัวใจขาดเลือด
• กำลังจะเข้ารับการผ่าตัดใหญ่ที่ต้องนอนนิ่งนาน — ต้องแจ้งแพทย์ล่วงหน้าเพื่อวางแผนหยุดใช้
• ไมเกรนที่มีออร่า (เห็นแสงวูบวาบหรือภาพผิดปกตินำก่อนปวด)
• สูบบุหรี่และอายุ 35 ปีขึ้นไป
• ความดันโลหิตสูงที่ยังคุมไม่ได้
• เคยเป็นมะเร็งเต้านม โรคตับรุนแรง
• เพิ่งคลอดบุตรไม่ถึง 4 สัปดาห์ — เอกสารกำกับยาของ Evra ระบุว่าผู้ที่เลือกไม่ให้นมบุตร ควรเริ่มใช้หลังคลอดอย่างน้อย 4 สัปดาห์
• กำลังตั้งครรภ์ หรือยังให้นมบุตรอยู่ — เอกสารกำกับยาของ Evra ไม่แนะนำให้ใช้จนกว่าจะหย่านมลูกเรียบร้อยแล้ว เพราะฮอร์โมนรวมอาจทำให้น้ำนมลดลงและองค์ประกอบของน้ำนมเปลี่ยนไป
• น้ำหนักตัวตั้งแต่ 90 กก. ขึ้นไป — ไม่ใช่ข้อห้าม แต่ประสิทธิภาพอาจลดลง ควรปรึกษาก่อนเลือกวิธีนี้

ก่อนเริ่มใช้ครั้งแรก ควรให้เภสัชกรหรือแพทย์ประเมินประวัติสุขภาพและวัดความดันโลหิตก่อนเสมอ

ยาคุมแบบแปะ อ้วนไหม

หลักฐานทางการแพทย์ยังไม่พบว่าฮอร์โมนคุมกำเนิดทำให้น้ำหนักขึ้นจริง สิ่งที่หลายคนรู้สึกในเดือนแรก ๆ มักเป็นภาวะบวมน้ำจากเอสโตรเจน ไม่ใช่ไขมันที่เพิ่มขึ้น และมักลดลงเองเมื่อร่างกายปรับตัว

ถ้าน้ำหนักขึ้นต่อเนื่องหลายเดือนจนรู้สึกกังวล ให้ปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ อาจเป็นเรื่องอื่นที่ไม่เกี่ยวกับการคุมกำเนิด หรืออาจเปลี่ยนไปใช้วิธีที่ไม่มีเอสโตรเจนแทนได้

📖 อ่านเพิ่มเติม: เจาะลึกเรื่องนี้โดยเฉพาะได้ที่ กินยาคุมแล้วอ้วนขึ้น จริงหรือแค่ความเชื่อ?

ซื้อยาคุมแบบแปะได้ที่ไหน

ยาคุมแบบแปะเป็นยาที่ต้องซื้อจากร้านขายยาหรือช่องทางที่มีเภสัชกรดูแล ไม่ใช่สินค้าทั่วไปตามร้านสะดวกซื้อ ยี่ห้อที่หาได้ในไทยคือ Evra (อีฟรา) ซึ่งเป็นแผ่นแปะฮอร์โมนรวมสูตร ethinylestradiol ร่วมกับ norelgestromin

ที่ Intimo Life มี Evra แผ่นแปะคุมกำเนิด พร้อมส่ง แพ็กแบบไม่ระบุชื่อสินค้าหน้ากล่อง และปรึกษาเภสัชกรก่อนสั่งได้ หากยังไม่แน่ใจว่าเหมาะกับตัวเองไหม โดยเฉพาะเมื่อมีข้อควรระวังในหัวข้อด้านบน

อยากเทียบกับวิธีอื่นก่อนตัดสินใจ ดูตัวเลือกทั้งหมดได้ที่ หมวดยาคุมกำเนิด

💬 ไม่แน่ใจว่าเหมาะกับเราไหม? ทักมาถามเภสัชกรของ Intimo Life ได้ก่อนสั่งซื้อเสมอ — เราตอบเรื่องข้อควรระวัง วิธีใช้ และการเปลี่ยนจากยาคุมชนิดเม็ดมาเป็นแผ่นแปะ