Yaz

Yaz เป็นยาคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนรวม (combined oral contraceptive) ประกอบด้วยเอสโตรเจนชนิด Ethinylestradiol และโปรเจสตินชนิด Drospirenone มาในแพ็กแบบ 24 เม็ดตัวยา + 4 เม็ดแป้ง (24+4) ออกแบบมาเพื่อลดความผันผวนของฮอร์โมนระหว่างรอบเดือน Yaz นอกจากป้องกันการตั้งครรภ์แล้วยังช่วยบรรเทาอาการก่อนมีประจำเดือน (PMS/PMDD) และมีผลดีต่อผิวสำหรับบางคน

หลักการทำงานของ Yaz เหมือนยาคุมฮอร์โมนรวมทั่วไปแต่เน้นการควบคุมระดับฮอร์โมนให้คงที่มากขึ้น:

• ยับยั้งการตกไข่ (ovulation) ทำให้ไม่มีไข่ให้ปฏิสนธิ
• ทำให้มูกปากมดลูกเหนียวขึ้น จึงยากต่อการผ่านของอสุจิ
• ทำให้เยื่อบุโพรงมดลูกบางลง ลดโอกาสที่ไข่ที่ปฏิสนธิแล้วจะฝังตัว
  
  โดย Drospirenone ยังมีฤทธิ์คล้ายสารที่ช่วยขับน้ำ (mild antimineralocorticoid) จึงช่วยลดอาการบวมน้ำและอาจลดการเกิดสิวในบางคน

• รับประทานวันละ 1 เม็ด เวลาเดียวกันทุกวันเพื่อประสิทธิภาพสูงสุด (ควรตั้งเตือนเวลา)
• วิธีเริ่มใช้ทั่วไป: เริ่มในวันแรกของรอบเดือน (Day 1 start) หรือเริ่มแบบ Sunday start ตามคำแนะนำแพทย์/ฉลากยา — หากเริ่มนอกวันแรกของรอบเดือน ควรใช้วิธีคุมกำเนิดเสริม (เช่น ถุงยาง) อีก 7 วันแรก
• หากมีการอาเจียนหรือท้องเสียรุนแรงภายใน 3–4 ชั่วโมงหลังรับประทาน ควรถือว่าอาจลืมยาและปฏิบัติตามข้อแนะนำการลืมยา (ดูด้านล่าง)
• ห้ามใช้ในระหว่างตั้งครรภ์ หากสงสัยว่าตั้งครรภ์ให้หยุดและปรึกษาแพทย์ทันที

• พบบ่อย: คลื่นไส้เล็กน้อย ปวดศีรษะ เต้านมคัด เลือดออกกะปริดกะปรอยช่วงเริ่มใช้ น้ำหนักเปลี่ยนเล็กน้อย (แตกต่างกันไปแต่ละบุคคล)
• ควรระวังเป็นพิเศษ: ความเสี่ยงลิ่มเลือดดำ (VTE) ซึ่ง Drospirenone อาจเพิ่มความเสี่ยงในผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง (เช่น สูบบุหรี่ อายุ >35 ปี ประวัติ VTE โรคอ้วน หรือความผิดปกติทางพันธุกรรม)
• อาจเพิ่มความดันโลหิต หรือมีผลต่อระดับโพแทสเซียมในเลือดในผู้ที่รับยาที่เพิ่มโพแทสเซียม (เช่น ยาขับปัสสาวะบางชนิด ACE inhibitors/ARBs, สไปโรโนแลกทอน) — ควรตรวจเช็คตามแพทย์หากมียาร่วม
• หากมีอาการรุนแรงเช่น ปวดแน่นหน้าอก หายใจลำบาก ปวดขาจนไม่สามารถเดินได้ หรือมีอาการอัมพาต ควรหยุดใช้และไปพบแพทย์ทันที

ประวัติการเกิดลิ่มเลือด (VTE) หรือภาวะเสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือด

โรคหลอดเลือดหัวใจหรือหลอดเลือดสมองที่ผ่านมาอย่างรุนแรง

มะเร็งที่ไวต่อฮอร์โมน (เช่น มะเร็งเต้านม) หรือสงสัยว่ามีการตั้งครรภ์

ความดันโลหิตสูงที่ไม่สามารถควบคุมได้หรือโรคตับรุนแรง

หากสูบบุหรี่และอายุเกิน 35 ปี ไม่แนะนำให้ใช้ยาฮอร์โมนรวมชนิดนี้

แจ้งแพทย์เกี่ยวกับยารักษาโรคประจำตัว เช่น ยาต้านชักบางชนิด ยารักษาวัณโรค (rifampicin) หรือสมุนไพร St John’s Wort เพราะอาจลดประสิทธิภาพการคุมกำเนิด

ถ้าลืมกินยาควรทำอย่างไร? (แนวทางทั่วไปสำหรับ Yaz)

• หากลืมเพียง 1 เม็ดและนึกได้ภายใน 24 ชั่วโมง: รับประทานทันทีที่นึกได้ (แม้จะต้องทานวันละ 2 เม็ดในวันนั้น) และทานเม็ดต่อไปตามเวลาปกติ — ความคุมกำเนิดยังถือว่าเพียงพอ
• หากลืมเกิน 24 ชั่วโมง หรือหลายเม็ด (2 เม็ดขึ้นไป): ให้รับประทานเม็ดที่ลืมทันที (เลือกรับประทานเม็ดล่าสุดที่ลืม) แล้วใช้วิธีคุมกำเนิดเสริม (ถุงยาง) อย่างน้อย 7 วัน หากการลืมเกิดขึ้นในสัปดาห์แรกและมีเพศสัมพันธ์ที่ไม่ได้ป้องกัน อาจต้องพิจารณาคุมกำเนิดฉุกเฉินและปรึกษาแพทย์ทันที
• ข้อควรปฏิบัติ: อ่านแผ่นพับยาที่มาพร้อมกล่องหรือปรึกษาเภสัชกร/แพทย์สำหรับกรณีเฉพาะ เพราะคำแนะนำอาจต่างกันเล็กน้อยตามยี่ห้อและรูปแบบแพ็ก

Yaz มีผลต่อน้ำหนักและการตั้งครรภ์ในอนาคตหรือไม่?

• การเปลี่ยนแปลงน้ำหนักที่รายงานมามักเป็นเล็กน้อยและไม่สม่ำเสมอ — งานวิจัยไม่ได้ยืนยันว่าการใช้ Yaz ทำให้น้ำหนักขึ้นโดยตรงในผู้ใช้ส่วนใหญ่
• เมื่อหยุดยา ความเป็นปกติของการตกไข่และการมีบุตรมักกลับมาได้เร็ว บางคนสามารถตั้งครรภ์ได้ภายในเดือนถัดไป แต่ในบางรายอาจใช้เวลาหลายเดือน ทั้งนี้ขึ้นกับแต่ละบุคคล

ปฏิสัมพันธ์ของยา (Drug interactions) ที่ควรระวัง

• ยาที่กระตุ้นการทำงานของตับ (enzyme inducers) เช่น rifampicin, carbamazepine, phenobarbital, phenytoin และสมุนไพร St John’s Wort อาจลดระดับฮอร์โมนและลดประสิทธิภาพการคุมกำเนิด — อาจต้องใช้วิธีคุมกำเนิดเสริมขณะใช้ยาเหล่านี้
• ยาบางชนิดอาจเพิ่มระดับโพแทสเซียม (เช่น ยาเบาหวานบางชนิด ยากลุ่ม ACE inhibitor/ARBs) ทำให้ต้องมีการประเมินความเสี่ยงและตรวจเลือดในบางกรณี