ลืมกินยาคุม จะท้องไหม? วิธีรับมือทุกกรณี

ลืมกินยาคุม ทำยังไงดี? วิธีแก้ที่ถูกต้องตามประเภทยาคุม

การลืมกินยาคุมเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้บ่อยกว่าที่คิด จากข้อมูลของ CDC พบว่า ผู้หญิงที่ใช้ยาคุมกำเนิดประมาณ 31% เคยลืมกินยาอย่างน้อย 1 เม็ดภายใน 4 สัปดาห์ และงานวิจัยจาก PMC ระบุว่า ผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ราว 1 ใน 2 คนเคยลืมกินยาคุมอย่างน้อย 1 เม็ดต่อเดือน

แต่ลืมกินแล้วไม่ได้แปลว่าจะท้องเสมอไป สิ่งสำคัญคือ ต้องรู้วิธีรับมือที่ถูกต้อง ซึ่งจะแตกต่างกันตามประเภทยาคุมที่ใช้ จำนวนเม็ดที่ลืม และช่วงเวลาที่ลืม

ลืมกินยาคุมฮอร์โมนรวม (Combined Pill) ต้องทำยังไง?

ยาคุมฮอร์โมนรวมเป็นประเภทที่คนใช้กันมากที่สุด ทั้งแบบ 21 เม็ดและ 28 เม็ด วิธีรับมือเมื่อลืมกินจะขึ้นอยู่กับว่า ลืมไปนานแค่ไหน และ ลืมกี่เม็ด

ลืม 1 เม็ด (ช้าไม่เกิน 48 ชั่วโมง)

กรณีนี้ถือว่า ยังไม่เสี่ยงมาก ให้ทำตามนี้:

• กินเม็ดที่ลืมทันทีที่นึกได้ (แม้จะต้องกิน 2 เม็ดในวันเดียว)
• กินเม็ดที่เหลือต่อไปตามเวลาปกติ
• ไม่จำเป็นต้องใช้การป้องกันเพิ่มเติม หากก่อนหน้านี้กินยาสม่ำเสมอมาตลอด

⚠️ ข้อยกเว้น: หากเม็ดที่ลืมอยู่ในช่วงเม็ดที่ 1-7 ของแผง (เพิ่งเริ่มแผงใหม่) และมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกันในช่วงนั้น ควรพิจารณาใช้ยาคุมฉุกเฉินร่วมด้วย

ลืม 2 เม็ดขึ้นไป (ช้ามากกว่า 48 ชั่วโมง)

กรณีนี้ มีความเสี่ยงสูงขึ้น จากข้อมูลของ University of Michigan พบว่า 27% ของผู้หญิงที่ลืมกินยาคุม 2 เม็ดติดต่อกันมีความเสี่ยงต่อการตั้งครรภ์ เพราะไม่ได้ใช้การป้องกันเพิ่มเติม

วิธีรับมือ:

• กินเม็ดล่าสุดที่ลืมทันที (เม็ดที่ลืมก่อนหน้านั้นให้ทิ้งไป)
• กินเม็ดที่เหลือต่อไปตามเวลาปกติ
• ใช้ถุงยางอนามัยหรือหลีกเลี่ยงการมีเพศสัมพันธ์อย่างน้อย 7 วัน
• หากมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกันในช่วง 5 วันที่ผ่านมา → พิจารณาใช้ยาคุมฉุกเฉิน

ลืมกินยาคุมฮอร์โมนเดี่ยว (Mini-pill) ต้องทำยังไง?

ยาคุมฮอร์โมนเดี่ยว (Progestin-only pill) มีความไวต่อเวลามากกว่ายาคุมฮอร์โมนรวม เพราะฮอร์โมนจะหมดฤทธิ์เร็วกว่า ตามข้อมูลจาก Cleveland Clinic และ CDC:

ยาคุมฮอร์โมนเดี่ยวทั่วไป (Norethindrone / Norgestrel)

• ลืมเกิน 3 ชั่วโมง จากเวลาที่ควรกิน → ถือว่า "ลืม"
• กินเม็ดที่ลืมทันทีที่นึกได้
• ใช้ถุงยางอนามัยหรือหลีกเลี่ยงการมีเพศสัมพันธ์ 2 วัน
• หากมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกันใน 5 วันที่ผ่านมา → พิจารณายาคุมฉุกเฉิน

ยาคุมฮอร์โมนเดี่ยวชนิด Drospirenone (DRSP)

• ลืมเกิน 24 ชั่วโมง → ถือว่า "ลืม"
• กินเม็ดที่ลืมทันทีที่นึกได้
• ใช้การป้องกันเพิ่มเติม 7 วัน

ลืมกินยาคุมช่วงสัปดาห์ที่ 3 ของแผง ทำยังไง?

การลืมกินยาคุมในช่วงสัปดาห์ที่ 3 (เม็ดที่ 15-21) มีวิธีจัดการพิเศษ:

• กินเม็ดที่ลืมทันที แล้วกินต่อจนหมดเม็ดฮอร์โมนในแผง
• ข้ามเม็ดแป้ง (placebo) ทั้งหมด แล้ว เริ่มแผงใหม่ทันที โดยไม่ต้องเว้นช่วง
• ใช้ถุงยางอนามัย 7 วัน
• ในช่วงนี้อาจไม่มีประจำเดือนมา ซึ่งเป็นเรื่องปกติ

ลืมกินเม็ดแป้ง (Placebo) ต้องทำอะไรไหม?

ไม่ต้องทำอะไรเลย เม็ดแป้งไม่มีฮอร์โมน มีไว้เพื่อช่วยให้จำได้ว่าต้องกินยาทุกวัน การลืมกินเม็ดแป้งไม่มีผลต่อประสิทธิภาพการคุมกำเนิด แค่เริ่มแผงใหม่ตามกำหนดเดิม

ลืมกินยาคุมแล้วจะท้องไหม? ดูจากอะไร

โอกาสตั้งครรภ์จากการลืมกินยาคุมขึ้นอยู่กับ 3 ปัจจัยหลัก:

1. จำนวนเม็ดที่ลืม — ยิ่งลืมมากเม็ด ยิ่งเสี่ยง
2. ช่วงเวลาที่ลืม — ลืมช่วงต้นแผง (เม็ดที่ 1-7) เสี่ยงที่สุด เพราะเพิ่งผ่านช่วงหยุดยา
3. มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกันหรือไม่ — ถ้าไม่ได้มี ความเสี่ยงจะต่ำมาก

จากงานวิจัยที่ตีพิมพ์ใน Obstetrics & Gynecology:

• กินยาครบทุกเม็ด → โอกาสท้อง 0.09% ต่อรอบเดือน
• ลืม 1 เม็ด → 0.25%
• ลืม 2 เม็ด → 0.83%
• ลืมมากกว่า 2 เม็ด → 1.6%

และที่สำคัญ: ไม่มีการตั้งครรภ์เกิดขึ้นเลยในกลุ่มที่ลืมกินยาแต่ทำตามคำแนะนำการกินชดเชยอย่างถูกต้อง

เมื่อไหร่ต้องใช้ยาคุมฉุกเฉิน?

ไม่ใช่ทุกครั้งที่ลืมกินยาคุมจะต้องใช้ยาคุมฉุกเฉิน ให้พิจารณาใช้เมื่อ:

• ลืมกินยาคุมฮอร์โมนรวม 2 เม็ดขึ้นไปในสัปดาห์แรกของแผง + มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกัน
• ลืมกินยาคุมฮอร์โมนเดี่ยว + มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกันใน 5 วันที่ผ่านมา
• เริ่มแผงใหม่ช้าเกิน 2 วัน + มีเพศสัมพันธ์ในช่วงหยุดยาหรือหลังจากนั้น

เคล็ดลับป้องกันการลืมกินยาคุม

ถ้าลืมกินยาคุมบ่อย ลองใช้วิธีเหล่านี้:

• ⏰ ตั้งนาฬิกาปลุกในมือถือ ให้ตรงเวลาเดิมทุกวัน
• 🪥 ผูกกับกิจวัตรประจำวัน เช่น กินพร้อมแปรงฟันตอนเช้า หรือก่อนนอน
• 📱 ใช้แอปเตือนกินยา ที่มีให้โหลดฟรีหลายตัว
• 💊 วางแผงยาไว้ในที่เห็นชัด เช่น ข้างโต๊ะเครื่องแป้ง หรือข้างแก้วน้ำ
• 🔄 พิจารณาเปลี่ยนวิธีคุมกำเนิด หากลืมบ่อยจริงๆ อาจลองใช้แผ่นแปะ ห่วงอนามัย หรือยาฝังที่ไม่ต้องกินทุกวัน

สรุป: ลืมกินยาคุม ทำตามนี้

กรณีสิ่งที่ต้องทำลืม 1 เม็ด (ฮอร์โมนรวม)กินทันที กินต่อปกติ ไม่ต้องป้องกันเพิ่มลืม 2+ เม็ด (ฮอร์โมนรวม)กินเม็ดล่าสุดทันที ใช้ถุงยาง 7 วัน พิจารณายาคุมฉุกเฉินลืมช่วงสัปดาห์ที่ 3กินต่อจนหมดเม็ดฮอร์โมน ข้ามเม็ดแป้ง เริ่มแผงใหม่ทันทีลืมเม็ดแป้งไม่ต้องทำอะไร เริ่มแผงใหม่ตามปกติลืม Mini-pill เกิน 3 ชม.กินทันที ใช้ถุงยาง 2 วันลืม DRSP pill เกิน 24 ชม.กินทันที ใช้ถุงยาง 7 วัน