ยาคุมกำเนิดคืออะไร? ครบทุกประเภท วิธีกิน ข้อควรรู้

ยาคุมกำเนิดคืออะไร?

ยาคุมกำเนิด (Birth Control Pills) คือยาเม็ดที่มีส่วนผสมของฮอร์โมนสังเคราะห์ ออกแบบมาเพื่อป้องกันการตั้งครรภ์ โดยทำงานผ่านกลไกหลัก 3 อย่าง ได้แก่ ยับยั้งการตกไข่ ทำให้มูกปากมดลูกข้นขึ้นจนอสุจิผ่านเข้าไปได้ยาก และทำให้ผนังมดลูกบางลงจนไข่ที่ถูกปฏิสนธิไม่สามารถฝังตัวได้

ยาคุมกำเนิดไม่ได้มีไว้แค่ป้องกันท้องเท่านั้น ผู้หญิงหลายคนใช้ยาคุมเพื่อช่วยจัดการกับปัญหาอื่นๆ ด้วย เช่น ประจำเดือนมาไม่ปกติ ปวดประจำเดือนรุนแรง สิวจากฮอร์โมน หรือแม้แต่อาการของ PCOS (Polycystic Ovary Syndrome)

ปัจจุบันยาคุมกำเนิดเป็นหนึ่งในวิธีคุมกำเนิดที่ได้รับความนิยมมากที่สุดทั่วโลก เพราะใช้ง่าย ราคาไม่แพง และมีประสิทธิภาพสูงถึง 99% เมื่อกินอย่างถูกต้องสม่ำเสมอ

ยาคุมกำเนิดมีกี่ประเภท?

ยาคุมกำเนิดแบ่งออกเป็น 3 ประเภทหลักตามส่วนผสมของฮอร์โมนและวัตถุประสงค์ในการใช้

ยาคุมฮอร์โมนรวม (Combined Oral Contraceptive — COC)

ยาคุมฮอร์โมนรวมประกอบด้วยฮอร์โมน 2 ชนิด คือ เอสโตรเจน (Estrogen) และโปรเจสติน (Progestin) ทำงานร่วมกันเพื่อยับยั้งการตกไข่และทำให้มูกปากมดลูกข้นขึ้น เป็นประเภทที่ได้รับความนิยมมากที่สุดเพราะมีประสิทธิภาพสูงและยังช่วยเรื่องผิวพรรณ ลดสิว และทำให้ประจำเดือนมาสม่ำเสมอ

มีให้เลือกทั้งแบบ 21 เม็ด (กินแล้วหยุด 7 วัน) และแบบ 28 เม็ด (กินต่อเนื่องไม่ต้องหยุด)

ยาคุมฮอร์โมนเดี่ยว (Progestin-Only Pill — POP / Mini Pill)

ยาคุมฮอร์โมนเดี่ยวมีเฉพาะโปรเจสตินเพียงตัวเดียว ไม่มีเอสโตรเจน จึงเหมาะกับผู้หญิงที่ให้นมบุตร มีข้อห้ามในการใช้เอสโตรเจน หรือมีความเสี่ยงเรื่องลิ่มเลือดอุดตัน ยาคุมประเภทนี้ต้องกินตรงเวลาทุกวัน เพราะหากกินคลาดเคลื่อนเกิน 3 ชั่วโมง ประสิทธิภาพจะลดลง

ยาคุมฉุกเฉิน (Emergency Contraceptive Pill — ECP)

ยาคุมฉุกเฉินไม่ได้ออกแบบมาให้ใช้เป็นประจำ แต่ใช้ในกรณีที่มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกัน หรือวิธีคุมกำเนิดปกติล้มเหลว (เช่น ถุงยางขาด) ยาคุมฉุกเฉินมีฮอร์โมนในปริมาณสูง ทำงานโดยยับยั้งหรือชะลอการตกไข่ ต้องกินให้เร็วที่สุดหลังมีเพศสัมพันธ์ โดยมีประสิทธิภาพสูงสุดภายใน 24 ชั่วโมงแรก

วิธีกินยาคุมกำเนิดเบื้องต้น

หลักการกินยาคุมกำเนิดไม่ได้ซับซ้อน แต่ต้องกินให้ถูกวิธีเพื่อให้ได้ประสิทธิภาพสูงสุด

• กินเวลาเดิมทุกวัน — ตั้งนาฬิกาปลุกเตือนจะช่วยได้มาก
• แบบ 21 เม็ด — กินต่อเนื่อง 21 วัน แล้วหยุด 7 วัน (ช่วงนี้ประจำเดือนจะมา) จากนั้นเริ่มแผงใหม่
• แบบ 28 เม็ด — กินต่อเนื่องทุกวันไม่ต้องหยุด เม็ดสุดท้าย 7 เม็ดเป็นยาหลอก (placebo)
• เริ่มกินแผงแรก — แนะนำให้เริ่มกินเม็ดแรกในวันแรกของประจำเดือน จะได้ผลคุมกำเนิดทันที

ลืมกินยาคุม ทำยังไง?

การลืมกินยาคุมเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้กับทุกคน สิ่งสำคัญคือต้องรู้ว่าลืมไปกี่เม็ดและอยู่ในสัปดาห์ไหนของแผง เพราะวิธีจัดการจะแตกต่างกัน

หลักการเบื้องต้น:

• ลืม 1 เม็ด → กินทันทีที่นึกได้ แล้วกินเม็ดถัดไปตามปกติ (อาจกิน 2 เม็ดในวันเดียว)
• ลืม 2 เม็ดขึ้นไป → ต้องดูว่าอยู่สัปดาห์ไหน และอาจต้องใช้ถุงยางอนามัยเสริม

ผลข้างเคียงที่พบบ่อยของยาคุมกำเนิด

ยาคุมกำเนิดเป็นยาที่ปลอดภัยสำหรับผู้หญิงส่วนใหญ่ แต่เนื่องจากมีฮอร์โมนเป็นส่วนประกอบ จึงอาจมีผลข้างเคียงบ้างในช่วงแรกที่เริ่มใช้ ซึ่งมักจะดีขึ้นภายใน 2-3 เดือน

ผลข้างเคียงที่พบได้:

• คลื่นไส้ โดยเฉพาะช่วงแรกที่เริ่มกิน
• เลือดออกกะปริบกะปรอยระหว่างรอบเดือน (Breakthrough bleeding)
• คัดตึงเต้านม
• ปวดศีรษะ
• อารมณ์แปรปรวน
• น้ำหนักเปลี่ยนแปลง (ซึ่งเป็นหัวข้อที่ถกเถียงกันมาก)

ผลข้างเคียงเหล่านี้มักเกิดขึ้นในช่วง 1-3 เดือนแรก หากอาการไม่ดีขึ้นหรือรุนแรง ควรปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์เพื่อเปลี่ยนสูตรยา

ยาคุมกำเนิดทำให้อ้วนจริงไหม?

นี่คือคำถามยอดฮิตที่สาวๆ ถามกันมากที่สุด คำตอบสั้นๆ คือ — งานวิจัยส่วนใหญ่ไม่พบว่ายาคุมกำเนิดทำให้น้ำหนักเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ แต่ผู้หญิงบางคนอาจรู้สึกว่าตัวบวมขึ้นในช่วงแรก ซึ่งมักเกิดจากการคั่งของน้ำ ไม่ใช่ไขมันที่เพิ่มขึ้นจริงๆ

ยาคุมกำเนิดช่วยรักษาสิวได้จริงไหม?

ยาคุมกำเนิดบางสูตร โดยเฉพาะยาคุมฮอร์โมนรวมที่มีฤทธิ์ต้านแอนโดรเจน (Anti-androgen) สามารถช่วยลดสิวที่เกิดจากฮอร์โมนได้จริง โดยทำงานผ่านการลดระดับฮอร์โมนเพศชาย (Androgen) ที่เป็นตัวกระตุ้นให้ต่อมไขมันทำงานมากเกินไป

อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ยาคุมทุกยี่ห้อที่ช่วยเรื่องสิว และอาจต้องใช้เวลา 2-3 เดือนกว่าจะเห็นผล

หยุดยาคุมแล้วจะท้องได้เมื่อไหร่?

ผู้หญิงหลายคนกังวลว่าหลังหยุดยาคุมจะต้องรอนานแค่ไหนถึงจะตั้งครรภ์ได้ ข่าวดีคือ ยาคุมกำเนิดไม่ได้ส่งผลต่อความสามารถในการมีบุตรในระยะยาว ร่างกายส่วนใหญ่จะกลับมาตกไข่ได้ภายใน 1-3 เดือนหลังหยุดยา แม้ว่าบางคนอาจใช้เวลานานกว่านั้นเล็กน้อย

ยาคุมยี่ห้อไหนดี?

ยาคุมกำเนิดในประเทศไทยมีหลายยี่ห้อให้เลือก แต่ละยี่ห้อมีสูตรฮอร์โมนที่แตกต่างกัน ยาคุมที่ "ดีที่สุด" ไม่ได้มีสูตรตายตัว แต่ขึ้นอยู่กับร่างกายและความต้องการของแต่ละคน เช่น ต้องการยาคุมที่ช่วยเรื่องสิว ต้องการสูตรที่ไม่บวมน้ำ หรือต้องการยาคุมที่เหมาะกับคนให้นมบุตร

ยาปรับฮอร์โมน ต่างจากยาคุมยังไง?

หลายคนสับสนระหว่าง "ยาปรับฮอร์โมน" กับ "ยาคุมกำเนิด" แม้ว่าทั้งสองจะเกี่ยวข้องกับฮอร์โมน แต่มีวัตถุประสงค์ต่างกัน

• ยาคุมกำเนิด — ออกแบบมาเพื่อป้องกันการตั้งครรภ์เป็นหลัก (แม้จะมีประโยชน์เสริมอื่นๆ)
• ยาปรับฮอร์โมน — ออกแบบมาเพื่อรักษาภาวะฮอร์โมนไม่สมดุล เช่น ประจำเดือนไม่มา, PCOS, อาการวัยทอง (HRT) หรือเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis)

ในบางกรณี แพทย์อาจสั่งยาคุมกำเนิดเพื่อใช้เป็นยาปรับฮอร์โมนด้วย แต่ไม่ใช่ทุกกรณีที่ใช้แทนกันได้