Myositis: Causes, Symptoms, and Treatment

กล้ามเนื้ออักเสบคืออะไร

กล้ามเนื้ออักเสบ (Myositis) คือภาวะที่เนื้อเยื่อกล้ามเนื้อเกิดการอักเสบ ส่งผลให้รู้สึกปวด บวม อ่อนแรง และเคลื่อนไหวได้ลำบาก อาการอาจเกิดขึ้นเฉพาะจุดหรือกระจายไปหลายส่วนของร่างกาย ขึ้นอยู่กับสาเหตุและความรุนแรง

กล้ามเนื้ออักเสบแบ่งออกได้หลายประเภท ตั้งแต่แบบเฉียบพลันที่เกิดจากการใช้งานหนักหรือบาดเจ็บ ไปจนถึงแบบเรื้อรังที่เกิดจากโรคภูมิคุ้มกันทำลายตัวเอง (Autoimmune) ซึ่งต้องการการดูแลรักษาอย่างต่อเนื่อง

ในภาษาอังกฤษ กล้ามเนื้ออักเสบเรียกว่า "Myositis" มาจากรากศัพท์ภาษากรีก "myo" แปลว่ากล้ามเนื้อ และ "itis" แปลว่าการอักเสบ ครอบคลุมทั้งการอักเสบจากการบาดเจ็บทั่วไป ไปจนถึงกลุ่มโรคกล้ามเนื้ออักเสบที่ซับซ้อน เช่น Polymyositis และ Dermatomyositis

สถิติที่ควรรู้เกี่ยวกับกล้ามเนื้ออักเสบ

• ประมาณ 1.71 พันล้านคน ทั่วโลกมีปัญหาเกี่ยวกับระบบกล้ามเนื้อและกระดูก — WHO
• โรคกล้ามเนื้อและกระดูกเป็น สาเหตุอันดับ 1 ของความพิการ ทั่วโลก โดยอาการปวดหลังส่วนล่างเป็นสาเหตุหลักใน 160 ประเทศ — WHO
• ผู้ใหญ่ในสหรัฐอเมริกา 54% รายงานว่ามีปัญหาเกี่ยวกับระบบกล้ามเนื้อและกระดูก คิดเป็นค่าใช้จ่ายประมาณ 874 พันล้านดอลลาร์ต่อปี — BMJ Best Practice
• อาการปวดคอส่งผลกระทบต่อ 203 ล้านคน ทั่วโลกในปี 2020 และคาดว่าจะเพิ่มเป็น 269 ล้านคน ภายในปี 2050 — The Lancet Rheumatology
• กลุ่มโรคกล้ามเนื้ออักเสบจากภูมิคุ้มกัน (Inflammatory Myopathies) มีอัตราความชุก 2.4-33.8 ต่อ 100,000 คน — NCBI StatPearls

สาเหตุของกล้ามเนื้ออักเสบ

กล้ามเนื้ออักเสบเกิดได้จากหลายสาเหตุ ตั้งแต่การใช้งานกล้ามเนื้อมากเกินไปในชีวิตประจำวัน ไปจนถึงโรคที่ซับซ้อน สาเหตุหลักแบ่งได้ดังนี้

การบาดเจ็บและการใช้งานหนัก

สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือการใช้กล้ามเนื้อหนักเกินไป ไม่ว่าจะเป็นการออกกำลังกายหักโหม ยกของหนัก นั่งทำงานท่าเดิมนานๆ หรือเคลื่อนไหวผิดท่า ทำให้เส้นใยกล้ามเนื้อฉีกขาดเล็กน้อยและเกิดการอักเสบตามมา

การติดเชื้อ

เชื้อไวรัส เช่น ไข้หวัดใหญ่ (Influenza) และ COVID-19 สามารถทำให้กล้ามเนื้ออักเสบได้ นอกจากนี้ การติดเชื้อแบคทีเรียหรือปรสิตก็เป็นสาเหตุได้เช่นกัน แม้จะพบได้น้อยกว่า

โรคภูมิคุ้มกันทำลายตัวเอง (Autoimmune)

ระบบภูมิคุ้มกันโจมตีเนื้อเยื่อกล้ามเนื้อของตัวเอง ทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรัง ตัวอย่างเช่น Polymyositis, Dermatomyositis และ Inclusion Body Myositis

ยาและสารเคมี

ยาบางชนิด เช่น ยาลดไขมันกลุ่ม Statin สามารถทำให้กล้ามเนื้ออักเสบเป็นผลข้างเคียงได้ รวมถึงแอลกอฮอล์และสารเสพติดบางประเภท

อาการกล้ามเนื้ออักเสบ สังเกตยังไง

อาการกล้ามเนื้ออักเสบอาจแตกต่างกันไปตามสาเหตุและตำแหน่งที่เกิด แต่อาการที่พบได้บ่อยมีดังนี้

อาการหลัก

• ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ — อาจปวดตื้อๆ ตลอดเวลา หรือปวดเฉพาะเวลาเคลื่อนไหว
• กล้ามเนื้ออ่อนแรง — รู้สึกไม่มีแรง ยกของลำบาก ขึ้นบันไดไม่ไหว
• บวมแดง — บริเวณที่อักเสบอาจบวม ร้อน หรือแดง
• ตึงและยึด — กล้ามเนื้อรู้สึกตึง เคลื่อนไหวได้ไม่เต็มที่
• เจ็บเมื่อกด — กดบริเวณที่อักเสบแล้วรู้สึกเจ็บ

อาการที่ควรระวัง

• ปวดรุนแรงจนนอนไม่หลับ
• กล้ามเนื้ออ่อนแรงมากขึ้นเรื่อยๆ
• มีไข้ร่วมกับอาการปวดกล้ามเนื้อ
• ปัสสาวะสีเข้มผิดปกติ (อาจเป็นสัญญาณของ Rhabdomyolysis)
• อาการไม่ดีขึ้นหลังดูแลตัวเอง 1-2 สัปดาห์

ประเภทของกล้ามเนื้ออักเสบ

กล้ามเนื้ออักเสบแบ่งออกได้หลายประเภทตามสาเหตุและลักษณะการดำเนินโรค

กล้ามเนื้ออักเสบเฉียบพลัน (Acute Myositis)

เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว มักเกิดจากการบาดเจ็บ ออกกำลังกายหนัก หรือติดเชื้อ อาการมักดีขึ้นภายในไม่กี่วันถึงสัปดาห์เมื่อได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม

กล้ามเนื้ออักเสบเรื้อรัง (Chronic Myositis)

อาการค่อยๆ เป็นมากขึ้นและคงอยู่นาน มักเกิดจากโรคภูมิคุ้มกันทำลายตัวเอง ต้องการการรักษาอย่างต่อเนื่อง

Polymyositis

โรคภูมิคุ้มกันที่ทำให้กล้ามเนื้อหลายกลุ่มอ่อนแรง โดยเฉพาะกล้ามเนื้อต้นแขนและต้นขา พบในผู้ใหญ่อายุ 30-60 ปี

Dermatomyositis

คล้าย Polymyositis แต่มีผื่นผิวหนังร่วมด้วย มักเป็นผื่นสีม่วงแดงบริเวณหนังตา ใบหน้า หรือข้อนิ้วมือ

Inclusion Body Myositis (IBM)

พบในผู้สูงอายุมากกว่า 50 ปี อาการค่อยๆ เป็นมากขึ้นช้าๆ มักทำให้กล้ามเนื้อนิ้วมือและต้นขาอ่อนแรง ตอบสนองต่อการรักษาได้ยาก

กล้ามเนื้ออักเสบ วินิจฉัยอย่างไร

การวินิจฉัยกล้ามเนื้ออักเสบเริ่มจากการซักประวัติและตรวจร่างกาย แพทย์อาจสั่งตรวจเพิ่มเติมดังนี้

การตรวจเลือด

• Creatine Kinase (CK) — เอนไซม์ที่สูงขึ้นเมื่อกล้ามเนื้อถูกทำลาย เป็นตัวบ่งชี้สำคัญ
• ESR / CRP — ตรวจระดับการอักเสบในร่างกาย
• Autoantibodies — ตรวจหาแอนติบอดีที่เกี่ยวข้องกับโรคภูมิคุ้มกัน เช่น Anti-Jo-1

การตรวจอื่นๆ

• EMG (Electromyography) — ตรวจการทำงานของกล้ามเนื้อด้วยไฟฟ้า
• MRI — ดูตำแหน่งและขอบเขตของการอักเสบ
• Muscle Biopsy — ตัดชิ้นเนื้อกล้ามเนื้อไปตรวจ ใช้ในกรณีที่สงสัยโรคภูมิคุ้มกัน

สำหรับกล้ามเนื้ออักเสบจากการใช้งานหนักหรือบาดเจ็บทั่วไป มักไม่จำเป็นต้องตรวจเพิ่มเติม แพทย์สามารถวินิจฉัยได้จากอาการและการตรวจร่างกาย

วิธีรักษากล้ามเนื้ออักเสบ

การรักษากล้ามเนื้ออักเสบขึ้นอยู่กับสาเหตุและความรุนแรง สำหรับกรณีทั่วไปที่เกิดจากการใช้งานหนักหรือบาดเจ็บ สามารถดูแลตัวเองได้ดังนี้

หลัก RICE — การดูแลเบื้องต้น

• Rest (พัก) — หยุดพักกล้ามเนื้อที่อักเสบ หลีกเลี่ยงกิจกรรมที่ทำให้ปวดมากขึ้น
• Ice (ประคบเย็น) — ประคบน้ำแข็งครั้งละ 15-20 นาที ทุก 2-3 ชั่วโมง ใน 48-72 ชั่วโมงแรก
• Compression (กดรัด) — ใช้ผ้ายืดพันบริเวณที่บวม ช่วยลดอาการบวม
• Elevation (ยกสูง) — ยกส่วนที่อักเสบให้สูงกว่าระดับหัวใจ ช่วยลดบวม

ยาแก้ปวดและยาต้านการอักเสบ

ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs เช่น Ibuprofen ช่วยลดทั้งอาการปวดและการอักเสบ เหมาะสำหรับกล้ามเนื้ออักเสบเฉียบพลัน ควรรับประทานหลังอาหารเพื่อลดผลข้างเคียงต่อกระเพาะอาหาร

ยาคลายกล้ามเนื้อ

ในกรณีที่กล้ามเนื้อเกร็งตัวมาก แพทย์อาจสั่งยาคลายกล้ามเนื้อร่วมด้วย เช่น Eperisone, Tolperisone หรือ Orphenadrine เพื่อช่วยคลายการเกร็งและลดอาการปวด

กายภาพบำบัด

การทำกายภาพบำบัดช่วยฟื้นฟูความแข็งแรงและความยืดหยุ่นของกล้ามเนื้อ เหมาะสำหรับกรณีเรื้อรังหรือหลังจากอาการเฉียบพลันดีขึ้นแล้ว

การรักษาเฉพาะทาง

สำหรับกล้ามเนื้ออักเสบจากโรคภูมิคุ้มกัน แพทย์อาจใช้ยากดภูมิคุ้มกัน (Immunosuppressants) หรือยาสเตียรอยด์ ซึ่งต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิด

ยาที่ใช้รักษากล้ามเนื้ออักเสบ

ยาที่ใช้รักษากล้ามเนื้ออักเสบแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มหลัก

ยาแก้ปวดและยาต้านการอักเสบ (NSAIDs)

ยากลุ่ม NSAIDs เช่น Ibuprofen ออกฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์ COX ลดการสร้างสาร Prostaglandin ที่ทำให้เกิดอาการปวดและอักเสบ เหมาะสำหรับกล้ามเนื้ออักเสบเฉียบพลัน ช่วยได้ทั้งลดปวดและลดบวม

ยาคลายกล้ามเนื้อ (Muscle Relaxants)

ยาคลายกล้ามเนื้อช่วยลดการเกร็งตัวของกล้ามเนื้อ ทำให้เคลื่อนไหวได้สะดวกขึ้นและลดอาการปวดจากการเกร็ง ตัวอย่างยาที่ใช้บ่อย ได้แก่

• Eperisone — ออกฤทธิ์คลายกล้ามเนื้อทั้งที่ระดับไขสันหลังและกล้ามเนื้อโดยตรง มีฤทธิ์ขยายหลอดเลือดร่วมด้วย ทำให้เลือดไปเลี้ยงกล้ามเนื้อได้ดีขึ้น
• Tolperisone — ออกฤทธิ์คลายกล้ามเนื้อที่ระดับไขสันหลัง มีผลข้างเคียงง่วงซึมน้อยกว่ายาคลายกล้ามเนื้อตัวอื่น
• Orphenadrine — ออกฤทธิ์คลายกล้ามเนื้อผ่านระบบประสาทส่วนกลาง มักใช้ร่วมกับ Paracetamol เพื่อเสริมฤทธิ์แก้ปวด

กล้ามเนื้ออักเสบ ประคบร้อนหรือเย็น

หนึ่งในคำถามที่พบบ่อยที่สุดคือ ควรประคบร้อนหรือเย็น คำตอบคือ ขึ้นอยู่กับระยะเวลาของอาการ

ประคบเย็น — ใช้ใน 48-72 ชั่วโมงแรก

ประคบเย็นช่วยลดการไหลเวียนเลือดบริเวณที่อักเสบ ลดบวม ลดปวด เหมาะสำหรับกล้ามเนื้ออักเสบเฉียบพลันที่เพิ่งเกิดขึ้น ประคบครั้งละ 15-20 นาที ห่อผ้าก่อนวางบนผิวหนัง

ประคบร้อน — ใช้หลัง 72 ชั่วโมง

ประคบร้อนช่วยเพิ่มการไหลเวียนเลือด ทำให้กล้ามเนื้อคลายตัว ลดอาการตึง เหมาะสำหรับกล้ามเนื้ออักเสบที่ผ่านระยะเฉียบพลันไปแล้ว หรืออาการปวดเมื่อยเรื้อรัง

Table 3 — เปรียบเทียบวิธีรักษากล้ามเนื้ออักเสบ

กล้ามเนื้ออักเสบ นวดได้ไหม

คำตอบสั้นๆ คือ ขึ้นอยู่กับระยะของอาการ

กรณีที่นวดได้

• กล้ามเนื้อตึงจากการนั่งทำงานนานๆ หรือ Office Syndrome
• อาการปวดเมื่อยทั่วไปที่ไม่มีอาการบวมแดง
• หลังจากอาการอักเสบเฉียบพลันหายดีแล้ว (ผ่าน 72 ชั่วโมง)

กรณีที่ห้ามนวด

• กล้ามเนื้ออักเสบเฉียบพลันที่ยังบวม แดง ร้อน
• สงสัยว่ากล้ามเนื้อฉีกขาด
• มีอาการชา หรืออ่อนแรงร่วมด้วย

การนวดบริเวณที่กำลังอักเสบเฉียบพลันอาจทำให้เนื้อเยื่อเสียหายมากขึ้นและอาการแย่ลง ควรรอให้อาการบวมแดงลดลงก่อน

กล้ามเนื้ออักเสบ ห้ามกินอะไร

อาหารบางชนิดอาจกระตุ้นการอักเสบหรือทำให้อาการแย่ลง ควรหลีกเลี่ยงในช่วงที่มีอาการ

อาหารที่ควรเลี่ยง

• แอลกอฮอล์ — เพิ่มการอักเสบ ทำให้กล้ามเนื้อขาดน้ำ และรบกวนการฟื้นตัว
• อาหารแปรรูปสูง — ไส้กรอก เบคอน อาหารกระป๋อง มีสารกระตุ้นการอักเสบ
• น้ำตาลสูง — ขนมหวาน น้ำอัดลม กระตุ้นการอักเสบในร่างกาย
• ไขมันทรานส์ — อาหารทอด เบเกอรี่อุตสาหกรรม เพิ่มระดับการอักเสบ
• เกลือมากเกินไป — ทำให้ร่างกายบวมน้ำ อาการบวมแย่ลง

อาหารที่ควรกิน

• ปลาที่มีโอเมก้า 3 สูง — ปลาแซลมอน ปลาทูน่า ช่วยลดการอักเสบ
• ผักผลไม้สีเข้ม — เบอร์รี่ ผักใบเขียว มีสารต้านอนุมูลอิสระ
• โปรตีนคุณภาพดี — ไข่ อกไก่ ถั่ว ช่วยซ่อมแซมกล้ามเนื้อ
• น้ำเปล่า — ดื่มน้ำให้เพียงพอ ช่วยให้กล้ามเนื้อฟื้นตัวเร็วขึ้น

📖 อยากรู้รายละเอียดเพิ่มเติมว่ากล้ามเนื้ออักเสบ ห้ามกินอะไรบ้าง และอาหารอะไรช่วยให้หายเร็วขึ้น? อ่านต่อได้ที่บทความ กล้ามเนื้ออักเสบ ห้ามกินอะไร ที่รวมคำแนะนำด้านโภชนาการไว้ครบ

การป้องกันกล้ามเนื้ออักเสบ

การป้องกันดีกว่าการรักษา สามารถลดความเสี่ยงกล้ามเนื้ออักเสบได้ด้วยวิธีเหล่านี้

• วอร์มอัพก่อนออกกำลังกาย — ยืดเหยียดกล้ามเนื้ออย่างน้อย 5-10 นาทีก่อนเริ่ม
• เพิ่มความหนักทีละน้อย — ไม่เพิ่มน้ำหนักหรือความเข้มข้นเกิน 10% ต่อสัปดาห์
• ปรับท่านั่งทำงาน — จอคอมอยู่ระดับสายตา เก้าอี้รองรับหลัง ลุกเดินทุก 1 ชั่วโมง
• ดื่มน้ำเพียงพอ — ภาวะขาดน้ำทำให้กล้ามเนื้อเกร็งและบาดเจ็บง่ายขึ้น
• นอนหลับให้เพียงพอ — ร่างกายซ่อมแซมกล้ามเนื้อระหว่างนอนหลับ ควรนอน 7-9 ชั่วโมง
• กินอาหารที่มีโปรตีนและแมกนีเซียม — ช่วยบำรุงและฟื้นฟูกล้ามเนื้อ

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

กล้ามเนื้ออักเสบส่วนใหญ่ดูแลตัวเองได้ แต่ควรพบแพทย์ทันทีหากมีอาการเหล่านี้

• ปวดรุนแรงมากจนทนไม่ไหว หรือปวดจนนอนไม่หลับ
• กล้ามเนื้ออ่อนแรงมากขึ้นเรื่อยๆ จนทำกิจวัตรประจำวันไม่ได้
• มีไข้สูงร่วมกับอาการปวดกล้ามเนื้อ
• ปัสสาวะสีเข้มคล้ายน้ำชา (สัญญาณของ Rhabdomyolysis ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉิน)
• อาการไม่ดีขึ้นหลังดูแลตัวเอง 1-2 สัปดาห์
• มีอาการชา หรือรู้สึกเหมือนเข็มทิ่มร่วมด้วย
• สงสัยว่ากล้ามเนื้อฉีกขาด (ปวดรุนแรงทันที ช้ำ บวมมาก)

ซื้อยารักษากล้ามเนื้ออักเสบออนไลน์ได้ที่ Intimo Life

หากต้องการยาแก้ปวด ยาต้านการอักเสบ หรือยาคลายกล้ามเนื้อ สามารถสั่งซื้อออนไลน์ได้ที่ Intimo Life พร้อมปรึกษาเภสัชกรก่อนสั่งซื้อ จัดส่งแบบมิดชิด สินค้าที่เกี่ยวข้อง ได้แก่

• Myonal (ไมโอนาล) — ยาคลายกล้ามเนื้อ Eperisone ช่วยคลายกล้ามเนื้อและเพิ่มการไหลเวียนเลือด
• Biocalm (ไบโอคาล์ม) — ยาคลายกล้ามเนื้อ Tolperisone ง่วงซึมน้อย
• Mydocalm (มายโดคาล์ม) — ยาคลายกล้ามเนื้อ Tolperisone แบรนด์ต้นตำรับ
• Norgesic (นอร์จีสิค) — ยาคลายกล้ามเนื้อ Orphenadrine ผสม Paracetamol แก้ปวดในตัว
• Gofen (โกเฟน) — ยาแก้ปวดต้านอักเสบ Ibuprofen ลดปวดและลดบวม

สมัครสมาชิก Intimo Life เพื่อรับสิทธิพิเศษและปรึกษาเภสัชกรได้ฟรี